Biểu đồ rủi ro (Risk Assessment Chart) là gì?

Biểu đồ rủi ro là công cụ trực quan giúp bạn xác định, phân tích và đánh giá các nguy hiểm tiềm ẩn trong chuyến đi cắm trại, bushcraft.

Biểu đồ rủi ro, hay Ma trận rủi ro (Risk Matrix), là một công cụ quản lý an toàn. Nó giúp bạn nhận diện các mối nguy hiểm, đánh giá mức độ nghiêm trọng và khả năng xảy ra của chúng. Từ đó, bạn có thể ưu tiên các biện pháp phòng ngừa và chuẩn bị kế hoạch ứng phó phù hợp cho chuyến đi của mình.

Công cụ này không phải để làm bạn sợ hãi. Nó giúp bạn chuyển từ suy nghĩ mơ hồ “lỡ có chuyện gì thì sao” sang một kế hoạch hành động rõ ràng “nếu chuyện X xảy ra, tôi sẽ làm Y”. Đây là một kỹ năng sinh tồn quan trọng, giúp bạn tự tin và an toàn hơn trong mọi hành trình ngoài trời.

Hoạt động ngoài trời luôn tiềm ẩn những yếu tố bất định. Một biểu đồ rủi ro được chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp bạn:

• Chủ động phòng ngừa: Nhận biết trước các mối nguy như thời tiết xấu, địa hình phức tạp, hoặc động vật hoang dã để có phương án chuẩn bị trang bị và kỹ năng phù hợp.
• Ra quyết định tốt hơn: Khi đối mặt với tình huống bất ngờ, bạn đã có sẵn các phương án xử lý thay vì hoảng loạn. Ví dụ, bạn biết phải làm gì khi gặp mưa lớn bất ngờ trên đường trekking thay vì cố đi tiếp một cách nguy hiểm.
• Chuẩn bị trang bị hiệu quả: Dựa vào các rủi ro đã xác định, bạn sẽ biết cần mang theo những gì. Ví dụ, nếu rủi ro là hạ thân nhiệt, bạn sẽ ưu tiên áo khoác chống nước và bộ đồ giữ nhiệt.
• Tăng cường sự tự tin: Hiểu rõ và có kế hoạch cho các rủi ro giúp bạn tận hưởng chuyến đi trọn vẹn hơn mà không phải lo lắng thái quá.

Một biểu đồ rủi ro cơ bản gồm hai trục chính để đánh giá mỗi mối nguy:

Mức độ nghiêm trọng (Severity)

Đây là mức độ tổn thất hoặc thiệt hại nếu mối nguy xảy ra. Bạn có thể chia thành các cấp độ, ví dụ:

• Thấp: Gây khó chịu nhẹ, trầy xước nhỏ.
• Trung bình: Chấn thương nhẹ cần sơ cứu, lạc đường trong thời gian ngắn.
• Cao: Chấn thương nặng cần cấp cứu, nguy hiểm đến tính mạng.

Khả năng xảy ra (Likelihood)

Đây là tần suất hoặc xác suất mà mối nguy có thể xảy ra trong chuyến đi của bạn.

• Thấp: Hiếm khi xảy ra.
• Trung bình: Có thể xảy ra.
• Cao: Rất dễ xảy ra hoặc gần như chắc chắn xảy ra.

Ma trận rủi ro (Risk Matrix)

Kết hợp hai yếu tố trên, bạn sẽ có một ma trận để xác định mức độ ưu tiên của rủi ro. Thông thường, ma trận được chia thành ba vùng màu:

• Vùng Xanh (Rủi ro thấp): Chấp nhận được, chỉ cần theo dõi.
• Vùng Vàng (Rủi ro trung bình): Cần có biện pháp kiểm soát và giảm thiểu.
• Vùng Đỏ (Rủi ro cao): Không thể chấp nhận, cần có biện pháp phòng ngừa triệt để hoặc thay đổi kế hoạch.

Bước 1: Liệt kê các mối nguy tiềm ẩn (Identify Hazards)

Hãy suy nghĩ về toàn bộ hành trình của bạn, từ lúc di chuyển, trekking, hạ trại cho đến lúc quay về. Liệt kê tất cả những gì có thể đi sai. Ví dụ cho một chuyến cắm trại trong rừng quốc gia Cúc Phương:

• Vắt, muỗi, côn trùng.
• Rắn độc.
• Lạc đường trong rừng rậm.
• Mưa lớn bất ngờ gây trơn trượt.
• Nguồn nước không đảm bảo.
• Ngộ độc thực phẩm.

Bước 2: Đánh giá Mức độ nghiêm trọng và Khả năng xảy ra

Với mỗi mối nguy, hãy gán cho nó một cấp độ. Ví dụ:

• Vắt: Khả năng xảy ra (Cao), Mức độ nghiêm trọng (Thấp).
• Rắn độc: Khả năng xảy ra (Thấp), Mức độ nghiêm trọng (Cao).
• Lạc đường: Khả năng xảy ra (Trung bình), Mức độ nghiêm trọng (Cao).

Bước 3: Xác định mức độ rủi ro trên ma trận

Đặt các mối nguy vừa đánh giá vào ma trận. Rủi ro từ rắn độc và lạc đường sẽ rơi vào vùng Vàng hoặc Đỏ, trong khi rủi ro từ vắt sẽ ở vùng Xanh hoặc Vàng. Điều này cho bạn thấy cần ưu tiên chuẩn bị cho việc phòng rắn và chống lạc đường.

Bước 4: Lên kế hoạch ứng phó (Develop a Response Plan)

Đây là bước quan trọng nhất. Với mỗi rủi ro ở mức trung bình và cao, bạn cần viết ra giải pháp.

• Rủi ro rắn độc: Mang giày cổ cao, quần dài. Dùng gậy dò đường khi đi vào bụi rậm. Học cách nhận biết các loài rắn phổ biến. Trang bị bộ dụng cụ sơ cứu và biết cách xử lý khi bị cắn.
• Rủi ro lạc đường: Mang theo bản đồ, la bàn, thiết bị định vị GPS. Tải bản đồ offline về điện thoại. Mang theo sạc dự phòng. Thông báo lịch trình cho người thân.

Tà Năng - Phan Dũng là cung đường đẹp nhưng cũng nhiều rủi ro. Một biểu đồ đơn giản có thể trông như sau:

• Mối nguy: Sốc nhiệt/Say nắng.
  • Khả năng xảy ra: Cao (do đi qua nhiều đồi trọc, nắng gắt).
  • Mức độ nghiêm trọng: Trung bình đến Cao.
  • Mức độ rủi ro: Đỏ.
  • Kế hoạch ứng phó: Mang đủ 3-4 lít nước mỗi ngày, điện giải. Đội mũ rộng vành, mặc áo dài tay chống UV. Xuất phát sớm để tránh nắng gắt buổi trưa.
• Mối nguy: Lạc đường.
  • Khả năng xảy ra: Trung bình (có nhiều lối mòn, sương mù).
  • Mức độ nghiêm trọng: Cao.
  • Mức độ rủi ro: Đỏ.
  • Kế hoạch ứng phó: Thuê porter địa phương hoặc đi cùng người có kinh nghiệm. Bắt buộc có GPS và bản đồ offline. Luôn đi theo nhóm.
• Mối nguy: Mưa lớn, lũ quét ở suối.
  • Khả năng xảy ra: Trung bình (tùy mùa).
  • Mức độ nghiêm trọng: Cao.
  • Mức độ rủi ro: Vàng/Đỏ.
  • Kế hoạch ứng phó: Kiểm tra kỹ dự báo thời tiết. Tránh đi vào mùa mưa bão. Chuẩn bị áo mưa, balo chống nước. Không cắm trại quá gần bờ suối.

Có cần làm biểu đồ rủi ro cho chuyến đi cắm trại ngắn trong ngày không?

Có, mọi chuyến đi đều có rủi ro và việc nhận diện chúng trước giúp bạn luôn an toàn.

Tôi có thể tìm mẫu Biểu đồ rủi ro ở đâu?

Bạn có thể tự kẻ một bảng đơn giản trên giấy hoặc tìm các mẫu trực tuyến với từ khóa "risk assessment matrix template".

Việc lập Biểu đồ rủi ro không tốn nhiều thời gian nhưng mang lại sự an toàn và chủ động rất lớn. Nó là một phần không thể thiếu trong bộ kỹ năng của bất kỳ ai yêu thích hoạt động ngoài trời.

Xem các thiết bị an toàn và sinh tồn tại WeTrek.vn để chuẩn bị tốt nhất cho hành trình của bạn.