Cụm sao mở (Open Cluster) là gì?

Cụm sao mở (Open Cluster) là một nhóm sao trẻ, sáng, dễ quan sát, là mục tiêu lý tưởng cho người mới bắt đầu chụp ảnh thiên văn khi đi dã ngoại.

Cụm sao mở (Open Cluster) là một tập hợp gồm vài chục đến vài nghìn ngôi sao trẻ. Chúng hình thành từ cùng một đám mây phân tử khổng lồ và liên kết lỏng lẻo với nhau bởi lực hấp dẫn. Đối với người chụp ảnh phong cảnh và dã ngoại, cụm sao mở là một chủ đề tuyệt vời. Chúng đủ sáng để máy ảnh thông thường ghi lại và tạo nên những điểm nhấn ấn tượng cho bầu trời đêm. Không giống các tinh vân xa xôi, một số cụm sao mở nổi bật bạn có thể thấy bằng mắt thường ở những nơi có điều kiện quan sát tốt.

Chụp ảnh cụm sao mở không chỉ là kỹ thuật. Nó là động lực cho những chuyến đi. Bạn sẽ tìm đến những nơi hẻo lánh, có bầu trời trong và không bị ô nhiễm ánh sáng. Đây là cơ hội để bạn kết hợp kỹ năng nhiếp ảnh với hoạt động cắm trại, leo núi và khám phá thiên nhiên.

Nhiếp ảnh gia ngoài trời chọn cụm sao mở vì nhiều lý do thực tế:

• Dễ tiếp cận: Bạn không cần thiết bị thiên văn đắt tiền. Một máy ảnh DSLR hoặc mirrorless, ống kính góc rộng có độ mở lớn và một chân máy vững chắc là đủ để bắt đầu.
• Tạo bối cảnh ấn tượng: Bạn có thể lồng ghép các cụm sao vào khung hình có tiền cảnh là ngọn núi, một cái cây đơn độc, hoặc đường bờ biển. Điều này tạo ra những bức ảnh có chiều sâu và kể một câu chuyện về hành trình của bạn.
• Thúc đẩy khám phá: Việc tìm kiếm một bầu trời đủ tối để chụp ảnh sao sẽ đưa bạn đến những vùng đất mới. Bạn sẽ đến các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên hay những đỉnh núi cao xa xôi mà bình thường bạn ít có dịp ghé thăm.
• Kỹ năng thực hành: Chụp ảnh cụm sao giúp bạn thành thạo các kỹ thuật phơi sáng dài, lấy nét thủ công trong bóng tối và xử lý ảnh hậu kỳ. Các kỹ năng này rất hữu ích cho mọi thể loại nhiếp ảnh phong cảnh.

Việt Nam có nhiều địa điểm phù hợp để săn ảnh các cụm sao mở, đặc biệt vào mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4. Yếu tố quan trọng nhất là tránh ô nhiễm ánh sáng từ các thành phố lớn.

Một số cụm sao mở nổi bật và địa điểm quan sát gợi ý:

• Cụm sao Tua Rua (Pleiades - M45): Rất nổi tiếng và dễ nhận biết, trông giống một chiếc gàu nhỏ lấp lánh. Bạn có thể quan sát tốt nhất vào mùa đông.
  • Địa điểm gợi ý: Các đỉnh núi ở Tà Xùa (Sơn La), Mẫu Sơn (Lạng Sơn), hoặc Y Tý (Lào Cai). Độ cao lớn và không khí loãng giúp bầu trời trong hơn.
  • Lưu trú: Chọn các homestay của người dân địa phương để trải nghiệm văn hóa và có người dẫn đường nếu cần.
• Cụm sao Sao Rua (Hyades): Nằm trong chòm sao Kim Ngưu, cụm sao này tạo thành hình chữ V quanh ngôi sao Aldebaran sáng đỏ.
  • Địa điểm gợi ý: Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà (Lâm Đồng), Pù Luông (Thanh Hóa). Những nơi này có hệ sinh thái đa dạng, giúp bạn có nhiều lựa chọn cho tiền cảnh.
  • Lưu trú: Các trạm kiểm lâm hoặc eco-lodge gần vườn quốc gia là lựa chọn tốt để đảm bảo an toàn và thuận tiện di chuyển.

Trang bị cho chuyến đi

Hành trình săn ảnh thiên văn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, không chỉ về máy ảnh.

• Máy ảnh và ống kính: Máy ảnh có chế độ chỉnh tay (Manual). Ống kính góc rộng (14-35mm) với khẩu độ lớn (f/1.8, f/2.8) là tối ưu để thu được nhiều ánh sáng.
• Chân máy (Tripod): Một chân máy chắc chắn là bắt buộc. Nó giữ cho máy ảnh ổn định hoàn toàn trong suốt quá trình phơi sáng dài.
• Đèn pin đội đầu: Chọn loại có ánh sáng đỏ. Ánh sáng đỏ giúp bạn nhìn rõ trong đêm mà không làm mắt bị lóa, giữ khả năng quan sát bầu trời.
• Pin dự phòng và thẻ nhớ: Chụp phơi sáng dài rất tốn pin. Luôn mang theo ít nhất 2-3 viên pin đã sạc đầy và thẻ nhớ dung lượng lớn.
• Bảo quản thiết bị: Khí hậu Việt Nam có độ ẩm cao. Sử dụng túi chống ẩm hoặc hộp đựng chuyên dụng để bảo vệ máy ảnh và ống kính, đặc biệt khi cắm trại qua đêm ở vùng núi.

Thông số máy ảnh gợi ý

Bạn có thể bắt đầu với các thiết lập cơ bản sau và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế.

• Chế độ: Chỉnh tay (Manual - M).
• Lấy nét: Chuyển sang lấy nét thủ công (Manual Focus). Phóng to hình ảnh trên màn hình live-view vào một ngôi sao sáng nhất và xoay vòng nét cho đến khi ngôi sao là một điểm nhỏ và sắc nét nhất.
• Khẩu độ (Aperture): Mở lớn nhất có thể (ví dụ f/1.8 hoặc f/2.8).
• Tốc độ màn trập (Shutter Speed): Áp dụng quy tắc 500. Lấy 500 chia cho tiêu cự ống kính của bạn để có thời gian phơi sáng tối đa mà sao chưa tạo thành vệt. Ví dụ, với ống kính 20mm, tốc độ là 500/20 = 25 giây.
• ISO: Bắt đầu ở mức 1600 đến 3200. Tăng hoặc giảm ISO để đạt độ sáng mong muốn.

Hành trình nhiếp ảnh ngoài trời luôn đi kèm trách nhiệm. Hãy thông báo cho người thân về lịch trình của bạn. Kiểm tra dự báo thời tiết kỹ lưỡng. Khi tác nghiệp, luôn giữ im lặng, không xả rác và tôn trọng không gian sống của cộng đồng địa phương. Nếu sử dụng flycam để quay video, hãy tìm hiểu quy định bay tại khu vực đó để tránh các vấn đề pháp lý, đặc biệt là ở các khu vực biên giới hoặc gần sân bay.

Hỏi: Chụp ảnh cụm sao mở có cần kính thiên văn không?

Đáp: Bạn không cần kính thiên văn, một máy ảnh với ống kính góc rộng và chân máy là đủ để bắt đầu.

Hỏi: Làm cách nào để tìm vị trí cụm sao mở trên trời?

Đáp: Bạn hãy dùng các ứng dụng bản đồ sao trên điện thoại như Stellarium hoặc Star Walk để xác định vị trí chính xác của chúng.

Hỏi: Mùa nào trong năm là tốt nhất để chụp ảnh sao ở Việt Nam?

Đáp: Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau là thời gian lý tưởng vì bầu trời thường trong và ít mây.

Xem thêm các loại chân máy và đèn pin dã ngoại chuyên dụng tại WeTrek.vn.