Cứu hộ khe băng là gì?

Cứu hộ khe băng (Crevasse Rescue) là một tập hợp các kỹ năng và quy trình cần thiết để giải cứu một người leo núi khi họ bị rơi xuống khe nứt trên sông băng. Đây là một kỹ năng sinh tồn cơ bản cho bất kỳ ai tham gia các hoạt động di chuyển trên địa hình băng tuyết, như leo núi cao hoặc đi bộ trên sông băng. Mục tiêu của cứu hộ khe băng là đưa nạn nhân lên khỏi khe nứt một cách an toàn và hiệu quả, sử dụng các dụng cụ chuyên dụng và kỹ thuật thắt nút dây.

Khi di chuyển trên sông băng, các khe nứt sâu và nguy hiểm thường bị che lấp bởi một lớp tuyết mỏng. Việc một thành viên trong đoàn bị rơi xuống khe băng là một tai nạn nghiêm trọng và có thể xảy ra bất ngờ. Nếu không có kiến thức và sự chuẩn bị về cứu hộ, tình huống này nhanh chóng trở nên nguy hiểm đến tính mạng do chấn thương, hạ thân nhiệt hoặc thiếu oxy.

Biết cách thực hiện cứu hộ khe băng cho phép một nhóm nhỏ tự giải quyết tình huống mà không cần chờ đợi sự trợ giúp từ bên ngoài, vốn thường mất nhiều thời gian để tiếp cận ở những vùng núi xa xôi. Kỹ năng này không chỉ là về việc kéo một người lên, mà còn bao gồm việc thiết lập các điểm neo an toàn trên băng, xây dựng hệ thống ròng rọc hiệu quả và chăm sóc cho nạn nhân sau khi được giải cứu.

Có hai tình huống cứu hộ chính: tự cứu hộ và cứu hộ đồng đội. Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào tình trạng của người bị rơi và số lượng người còn lại trên mặt băng.

Kỹ thuật này được áp dụng khi người bị rơi vẫn tỉnh táo, không bị thương nặng và có đủ sức lực để tự leo lên theo sợi dây. Người bị nạn sẽ sử dụng các nút dây ma sát hoặc dụng cụ hỗ trợ leo dây để tự mình thoát khỏi khe băng.

• Sử dụng nút Prusik: Người leo núi dùng hai vòng dây Prusik buộc vào dây chính. Họ luân phiên di chuyển các nút Prusik lên trên và dùng sức của chân và tay để leo lên khỏi khe nứt.

• Sử dụng dụng cụ hỗ trợ leo dây (Ascender): Các dụng cụ như jumar hoặc t-block hoạt động tương tự nút Prusik nhưng dễ sử dụng và hiệu quả hơn, giúp việc tự leo lên nhanh chóng hơn.

Khi người bị rơi bị thương, bất tỉnh hoặc không thể tự cứu, các thành viên còn lại trên bề mặt phải thực hiện cứu hộ. Kỹ thuật phổ biến nhất là xây dựng một hệ thống kéo (hauling system) để tạo lợi thế cơ học, giúp một hoặc hai người có thể kéo nạn nhân nặng ký lên.

• Hệ thống kéo Z-Drag: Đây là hệ thống cơ bản và hiệu quả nhất, tạo ra lợi thế cơ học 3:1. Điều này có nghĩa là lực kéo bạn bỏ ra chỉ bằng một phần ba trọng lượng của nạn nhân. Hệ thống này yêu cầu một điểm neo chắc chắn trên băng, pully hoặc carabiner để giảm ma sát và dây Prusik để giữ dây không bị tuột ngược lại.

• Hệ thống kéo C-Drag: Một biến thể đơn giản hơn, tạo ra lợi thế cơ học 2:1. Hệ thống này nhanh hơn để thiết lập nhưng đòi hỏi người kéo phải khỏe hơn.

Để thực hiện cứu hộ khe băng, bạn cần một bộ dụng cụ chuyên dụng. Việc thiếu bất kỳ món nào cũng làm cho việc cứu hộ trở nên khó khăn hoặc bất khả thi.

• Dây thừng leo núi (Dynamic Rope): Sợi dây kết nối các thành viên trong đội.

• Đai an toàn (Harness): Mọi người trong đoàn đều phải mặc.

• Vít băng (Ice Screws): Dùng để tạo các điểm neo vững chắc trên bề mặt sông băng.

• Dây Prusik: Cần ít nhất hai đoạn dây với đường kính nhỏ hơn dây chính để tạo nút ma sát.

• Pully (Ròng rọc): Một hoặc hai pully chuyên dụng giúp giảm ma sát đáng kể trong hệ thống kéo, làm cho việc cứu hộ nhẹ nhàng hơn.

• Carabiner (Móc khóa an toàn): Cần nhiều carabiner có khóa để kết nối các thành phần của hệ thống cứu hộ.

• Rìu băng (Ice Axe): Dùng để tự hãm khi có người ngã và để đào tuyết tạo điểm neo.

Việt Nam không có sông băng, vì vậy bạn không thể thực hành trên địa hình thực tế. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể luyện tập các kỹ thuật hệ thống dây một cách thành thạo. Bạn có thể thực hành việc xây dựng điểm neo, thiết lập hệ thống kéo Z-Drag và kỹ thuật leo dây tại các vách đá hoặc thậm chí trong các phòng tập leo núi nhân tạo.

Các khu vực có vách đá tự nhiên như Hữu Lũng (Lạng Sơn) hoặc Cát Bà (Hải Phòng) là địa điểm lý tưởng để thực hành các kỹ năng này dưới sự giám sát của người có kinh nghiệm. Việc luyện tập thường xuyên giúp bạn sử dụng dụng cụ một cách nhanh chóng và chính xác khi đối mặt với tình huống thật.

Cần bao nhiêu người để thực hiện cứu hộ khe băng?

Một cuộc cứu hộ đồng đội hiệu quả cần ít nhất hai người trên bề mặt để thiết lập điểm neo và vận hành hệ thống kéo.

Tôi có thể học cứu hộ khe băng qua video không?

Video chỉ cung cấp kiến thức nền tảng, bạn bắt buộc phải tham gia một khóa học chuyên nghiệp và thực hành trực tiếp để thành thạo kỹ năng.

Khi nào nên dùng kỹ thuật tự cứu hộ?

Bạn chỉ nên tự cứu hộ khi hoàn toàn tỉnh táo, không bị thương và khe băng không quá dốc hoặc có băng nhô ra gây vướng dây.