Hệ tọa độ là gì?

Ngày cập nhật 06/11/2025 11:36 AM - 93 lượt xem

NỘI DUNG CHÍNH [hiệnẩn]

Tại sao hệ tọa độ quan trọng với người đi trekking?
Các hệ tọa độ phổ biến tại Việt Nam
Hệ tọa độ địa lý (Vĩ độ - Kinh độ)
Hệ tọa độ UTM (Universal Transverse Mercator)
Hệ tọa độ VN-2000
Cách sử dụng tọa độ trong thực tế
Trên máy định vị GPS chuyên dụng
Trên điện thoại thông minh
Nên chọn hệ tọa độ nào?
Câu hỏi thường gặp
Hệ tọa độ nào tốt nhất để đi trekking ở Việt Nam?
Điện thoại của tôi có thể hiển thị tọa độ không?
"Datum" là gì và tại sao nó quan trọng?

Hệ tọa độ là một hệ thống dùng các con số để xác định vị trí chính xác của một điểm trên bề mặt Trái Đất, giúp bạn định vị và dẫn đường khi đi trekking.

Tại sao hệ tọa độ quan trọng với người đi trekking?

Trong các hoạt động ngoài trời, hệ tọa độ không phải là một khái niệm trừu tượng. Nó là công cụ sinh tồn và là nền tảng cho mọi chuyến đi an toàn, hiệu quả. Khi bạn di chuyển trong những khu vực không có sóng điện thoại hoặc biển chỉ dẫn, việc biết chính xác vị trí của mình là điều thiết yếu.

Hiểu về hệ tọa độ mang lại cho bạn những lợi ích cụ thể:

Định vị chính xác: Bạn biết mình đang ở đâu trên bản đồ với sai số rất nhỏ. Điều này giúp bạn xác định hướng đi tiếp theo hoặc tìm lại đường cũ nếu bị lạc.
An toàn: Trong trường hợp khẩn cấp, bạn cung cấp tọa độ chính xác cho đội cứu hộ. Họ sẽ tìm thấy bạn nhanh hơn rất nhiều so với việc mô tả vị trí bằng cảnh vật xung quanh.
Lên kế hoạch hiệu quả: Bạn đánh dấu trước các điểm quan trọng trên lộ trình. Ví dụ, bạn có thể lưu tọa độ của nguồn nước, bãi cắm trại, hoặc một ngã rẽ quan trọng trên cung đường Tà Năng - Phan Dũng.
Chia sẻ thông tin: Bạn dễ dàng chia sẻ vị trí của một thác nước đẹp hay một điểm ngắm cảnh hoàng hôn với bạn bè. Họ chỉ cần nhập tọa độ vào thiết bị của mình để tìm đến.

Các hệ tọa độ phổ biến tại Việt Nam

Khi sử dụng các thiết bị GPS hoặc ứng dụng bản đồ, bạn sẽ gặp một vài hệ tọa độ khác nhau. Việc hiểu rõ từng loại giúp bạn sử dụng chúng một cách đồng bộ và chính xác.

Hệ tọa độ địa lý (Vĩ độ - Kinh độ)

Đây là hệ tọa độ phổ biến nhất trên toàn cầu, thường được biết đến với tên gọi Latitude (Vĩ độ) và Longitude (Kinh độ). Nó xác định vị trí dựa trên các góc. Vĩ độ đo khoảng cách về phía bắc hoặc nam của đường xích đạo. Kinh độ đo khoảng cách về phía đông hoặc tây của kinh tuyến gốc.

Ví dụ, tọa độ của đỉnh Fansipan là khoảng 22.3039° Vĩ độ Bắc, 103.7747° Kinh độ Đông. Hầu hết các thiết bị GPS và ứng dụng như Google Maps đều mặc định sử dụng hệ tọa độ này (thường đi kèm với datum WGS 84).

Hệ tọa độ UTM (Universal Transverse Mercator)

UTM là một hệ tọa độ phẳng, chia bề mặt Trái Đất thành 60 múi chiếu hẹp. Thay vì dùng độ, phút, giây, UTM sử dụng mét để xác định vị trí. Điều này làm cho việc đo khoảng cách trực tiếp trên bản đồ trở nên đơn giản hơn. Lãnh thổ Việt Nam nằm trong các múi chiếu 48 và 49 của hệ UTM. Hệ này thường được những người đọc bản đồ địa hình (topo map) chuyên nghiệp ưa chuộng.

Hệ tọa độ VN-2000

Đây là hệ tọa độ quốc gia chính thức của Việt Nam, được xây dựng để phù hợp nhất với đặc điểm địa lý của đất nước. Các bản đồ địa hình do Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam phát hành đều sử dụng hệ VN-2000. Nhiều thiết bị GPS chuyên dụng cho phép bạn chuyển đổi sang hệ quy chiếu này để có sự đồng bộ tuyệt đối khi đối chiếu với bản đồ giấy của Việt Nam.

Cách sử dụng tọa độ trong thực tế

Việc đọc và nhập tọa độ vào thiết bị của bạn là một kỹ năng cơ bản. Nó giúp bạn biến những con số thành các điểm cụ thể trên hành trình.

Trên máy định vị GPS chuyên dụng

Các thiết bị từ Garmin hoặc Coros cho phép bạn thực hiện các thao tác sau:

Xem tọa độ hiện tại: Hầu hết các máy đều có một trang riêng hiển thị tọa độ vị trí của bạn ngay lập tức.
Đánh dấu điểm (Mark Waypoint): Khi đến một vị trí quan trọng, bạn lưu lại tọa độ của nó và đặt tên, ví dụ "Nguon nuoc 1" hay "Bai trai dem".
Tìm một tọa độ: Bạn nhập tọa độ của điểm đến. Thiết bị sẽ chỉ hướng và khoảng cách tới điểm đó.

Bạn cần đảm bảo cài đặt định dạng tọa độ và datum trên máy khớp với nguồn thông tin bạn đang dùng (ví dụ, cùng là WGS 84 Lat/Lon hddd.ddddd°).

Trên điện thoại thông minh

Nhiều ứng dụng hỗ trợ việc sử dụng tọa độ:

Google Maps: Nhấn và giữ vào một điểm bất kỳ trên bản đồ, tọa độ sẽ hiện ra ở ô tìm kiếm. Bạn cũng có thể dán một tọa độ vào ô tìm kiếm để định vị.
Ứng dụng chuyên dụng (Gaia GPS, AllTrails): Các ứng dụng này cung cấp nhiều tùy chọn hệ tọa độ hơn và cho phép bạn quản lý các điểm tham chiếu một cách chuyên nghiệp, phù hợp cho việc lên kế hoạch các cung đường dài như chinh phục Bạch Mộc Lương Tử.

Nên chọn hệ tọa độ nào?

Sự lựa chọn phụ thuộc vào công cụ và mục đích của bạn. Quy tắc quan trọng nhất là sự đồng bộ. Tất cả thành viên trong nhóm, bản đồ bạn dùng và thiết bị của bạn nên thống nhất sử dụng một hệ tọa độ duy nhất trong suốt chuyến đi.

Để chia sẻ thông tin chung: Dùng Vĩ độ - Kinh độ (WGS 84). Đây là hệ tọa độ phổ biến toàn cầu, ai cũng có thể sử dụng.
Khi dùng bản đồ địa hình Việt Nam: Chuyển thiết bị sang hệ VN-2000 để khớp với thông tin trên bản đồ.
Để đo đạc và tính toán khoảng cách: Hệ UTM là một lựa chọn tốt nếu bạn đã quen thuộc với nó.

Nắm vững cách dùng hệ tọa độ giúp bạn tự tin hơn trong mỗi chuyến đi. Nó biến chiếc bản đồ và la bàn thành những người bạn đồng hành tin cậy, đảm bảo bạn luôn làm chủ được hành trình của mình.