Hiệu chỉnh thiên văn (Astro Calibration) là gì?

Hiệu chỉnh thiên văn là kỹ thuật căn chỉnh máy ảnh với trục quay của Trái Đất, giúp bạn chụp ảnh sao sắc nét, không bị vệt mờ khi phơi sáng dài.

Hiệu chỉnh thiên văn là quá trình bạn căn chỉnh trục của thiết bị chụp ảnh, thường là một bộ giá đỡ chuyên dụng (equatorial mount), song song với trục quay của Trái Đất. Kỹ thuật này cho phép máy ảnh của bạn "theo dõi" chuyển động của các ngôi sao trên bầu trời. Khi bạn phơi sáng trong thời gian dài, các ngôi sao sẽ hiện lên dưới dạng những chấm tròn sắc nét thay vì những vệt sáng dài do Trái Đất tự quay.

Đối với nhiếp ảnh gia phong cảnh và dã ngoại, việc này giúp tạo ra những bức ảnh bầu trời đêm chi tiết và ấn tượng. Bạn không cần thiết bị phức tạp của đài thiên văn. Bạn chỉ cần một bộ giá đỡ tốt và sự kiên nhẫn để thực hiện đúng các bước.

Việt Nam có nhiều địa điểm với bầu trời đêm trong và ít ô nhiễm ánh sáng, là điều kiện lý tưởng để chụp ảnh dải Ngân Hà hoặc các vệt sao. Tuy nhiên, để bắt được khoảnh khắc đó, bạn cần thời gian phơi sáng dài, thường là vài phút.

• Tăng độ sắc nét: Nếu không hiệu chỉnh, các ngôi sao sẽ bị mờ thành vệt chỉ sau khoảng 15-20 giây phơi sáng với ống kính góc rộng. Hiệu chỉnh cho phép bạn phơi sáng lâu hơn nhiều, giữ cho các ngôi sao là những chấm sáng rõ ràng.

• Thu được nhiều chi tiết hơn: Phơi sáng lâu hơn đồng nghĩa với việc cảm biến máy ảnh thu được nhiều ánh sáng hơn từ các vật thể mờ. Bạn sẽ ghi lại được các tinh vân, các chi tiết ẩn của dải Ngân Hà mà mắt thường không thấy rõ.

• Nâng cao chất lượng ảnh: Ảnh chụp được sẽ có ít nhiễu (noise) hơn vì bạn có thể dùng ISO thấp hơn trong khi vẫn kéo dài thời gian phơi sáng. Điều này mang lại những bức ảnh trong trẻo và chuyên nghiệp hơn.

Ví dụ, khi bạn cắm trại ở Tà Xùa (Sơn La) để săn mây và chụp dải Ngân Hà, hiệu chỉnh thiên văn sẽ giúp bạn có bức ảnh bầu trời sắc nét phía trên biển mây. Hoặc khi tác nghiệp tại Mũi Dinh (Ninh Thuận), bạn có thể chụp vòm Ngân Hà rõ nét trên sa mạc cát mà không bị ảnh hưởng bởi chuyển động của sao.

Quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ, đặc biệt là khi bạn đang ở ngoài trời với điều kiện ánh sáng yếu. Hãy thực hành trước tại nhà để quen với thiết bị của mình.

Bước 1: Chuẩn bị và lắp đặt thiết bị

Tìm một địa điểm bằng phẳng, vững chắc. Lắp đặt chân máy (tripod) và giá đỡ thiên văn. Đảm bảo chân máy được cân bằng. Gắn máy ảnh và ống kính lên giá đỡ. Bạn nên làm việc này khi trời còn đủ sáng để tránh sai sót.

Bước 2: Căn chỉnh thô theo hướng Bắc

Sử dụng la bàn hoặc ứng dụng trên điện thoại để hướng trục của giá đỡ về phía Cực Bắc (nếu bạn ở Bắc bán cầu như Việt Nam). Đây là bước định hướng ban đầu.

Bước 3: Tìm sao Bắc Cực (Polaris)

Sao Bắc Cực là ngôi sao gần như nằm thẳng hàng với trục quay của Trái Đất ở Bắc bán cầu. Bạn có thể dùng các ứng dụng thiên văn như Star Walk hoặc SkyView để xác định vị trí của nó. Nó là ngôi sao sáng nhất ở đuôi của chòm sao Tiểu Hùng (Ursa Minor).

Bước 4: Tinh chỉnh qua ống ngắm

Hầu hết các giá đỡ thiên văn đều có một ống ngắm nhỏ (polar scope) tích hợp. Nhìn qua ống ngắm này và điều chỉnh các núm vặn của giá đỡ cho đến khi sao Bắc Cực nằm đúng vị trí trong vòng tròn chỉ định của ống ngắm. Vị trí chính xác thay đổi theo ngày và giờ, bạn có thể xem trên ứng dụng điện thoại hỗ trợ giá đỡ của mình.

Sau khi hoàn thành, máy ảnh của bạn đã được hiệu chỉnh. Bây giờ bạn có thể bắt đầu chụp những bức ảnh phơi sáng dài mà không lo sao bị mờ.

Chụp ảnh thiên văn ngoài trời không chỉ là về kỹ thuật mà còn là sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho cả hành trình.

Thiết bị cần thiết

• Chân máy vững chắc: Một chân máy nặng, ổn định là nền tảng. Gió nhẹ cũng có thể làm rung máy và hỏng ảnh phơi sáng dài.

• Giá đỡ thiên văn (Star Tracker hoặc Equatorial Mount): Đây là thiết bị cốt lõi để theo dõi chuyển động của sao.

• Ống kính góc rộng, khẩu độ lớn: Các ống kính có khẩu độ f/2.8 hoặc lớn hơn sẽ thu được nhiều ánh sáng hơn.

• Đèn pin đầu (Headlamp) có chế độ ánh sáng đỏ: Ánh sáng đỏ giúp bạn nhìn rõ trong đêm mà không làm mất khả năng thích nghi bóng tối của mắt.

• Pin dự phòng và thẻ nhớ: Chụp ảnh phơi sáng dài rất tốn pin. Hãy mang theo ít nhất 2-3 viên pin dự phòng đã sạc đầy.

Lên kế hoạch và an toàn

• Kiểm tra thời tiết và lịch trăng: Chọn những đêm trời trong, không mây và không có trăng (đêm trăng non) để có bầu trời tối nhất.

• Chọn địa điểm xa thành phố: Sử dụng các bản đồ ô nhiễm ánh sáng như Light Pollution Map để tìm những vùng tối. Các khu bảo tồn quốc gia, vùng núi cao là lựa chọn tốt.

• Bảo quản thiết bị: Sương đêm có thể làm hỏng thiết bị điện tử. Dùng túi chống sốc, túi chống ẩm và khăn lau chuyên dụng. Nếu trời quá lạnh, pin sẽ hết nhanh hơn. Hãy giữ pin dự phòng ở nơi ấm áp như trong túi áo.

• An toàn cá nhân: Luôn đi cùng bạn bè, thông báo lịch trình của bạn cho người thân. Mang theo đồ sơ cứu cơ bản, nước uống và đồ ăn nhẹ. Di chuyển cẩn thận trong bóng tối để tránh vấp ngã.

• Bạch Mộc Lương Tử (Lào Cai/Lai Châu): Một trong những đỉnh núi cao nhất Việt Nam, nơi bạn ở trên tầng mây, tránh được ô nhiễm ánh sáng và có tầm nhìn quang đãng ra bầu trời.

• Tà Năng - Phan Dũng (Lâm Đồng/Bình Thuận): Cung đường trekking này đi qua những ngọn đồi thảo nguyên rộng lớn, ít bị ảnh hưởng bởi ánh đèn thành phố, là nơi lý tưởng để cắm trại và chụp ảnh đêm.

• Hòn Bồ (Đà Lạt): Dù gần thành phố, đỉnh Hòn Bồ vẫn đủ cao và tối để bạn có thể chụp được dải Ngân Hà phía trên thung lũng đèn của Đà Lạt, tạo ra một khung cảnh tương phản độc đáo.

Tôi có cần kính thiên văn để hiệu chỉnh không?

Không, bạn chỉ cần một giá đỡ thiên văn cho máy ảnh để chụp ảnh góc rộng.

Thời điểm nào tốt nhất trong năm để chụp ảnh thiên văn ở Việt Nam?

Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 thường có bầu trời trong và ổn định nhất.

Xem các thiết bị nhiếp ảnh dã ngoại cần thiết tại WeTrek.vn.