Mặt nạ Bahtinov (Bahtinov Mask) là gì?

Mặt nạ Bahtinov là phụ kiện giúp lấy nét thủ công chính xác tuyệt đối vào các vì sao, đảm bảo ảnh chụp dải Ngân Hà và bầu trời đêm sắc nét.

Mặt nạ Bahtinov (Bahtinov Mask) là một công cụ hỗ trợ lấy nét cho ống kính tele và kính thiên văn. Nó được đặt ở phía trước ống kính, giúp bạn đạt được độ nét hoàn hảo khi chụp các vật thể ở rất xa, đặc biệt là các ngôi sao trên bầu trời đêm. Đối với người chụp ảnh ngoài trời, đây là một phụ kiện quan trọng.

Khi bạn tác nghiệp trong điều kiện thiếu sáng tại những nơi hoang sơ như Tà Xùa hay Mũi Dinh, việc lấy nét thủ công vào một ngôi sao nhỏ là một thử thách. Màn hình Live View của máy ảnh thường không đủ chi tiết để xác nhận độ nét tuyệt đối. Mặt nạ Bahtinov giải quyết vấn đề này bằng cách tạo ra một hiệu ứng hình ảnh rõ ràng, giúp bạn biết chính xác khi nào hình ảnh đạt độ nét tối ưu.

Mặt nạ Bahtinov có cấu tạo gồm ba bộ khe riêng biệt được đặt ở các góc khác nhau. Khi ánh sáng từ một ngôi sao đi qua các khe này, nó tạo ra một hình ảnh nhiễu xạ đặc trưng gồm ba tia sáng giao nhau. Cách các tia sáng này sắp xếp cho bạn biết tình trạng lấy nét của ống kính.

• Khi chưa đúng nét, tia sáng ở giữa sẽ lệch sang một bên so với hai tia còn lại.

• Khi bạn xoay vòng lấy nét, tia sáng ở giữa sẽ di chuyển.

• Khi đạt độ nét hoàn hảo, tia sáng ở giữa nằm chính xác ở trung tâm, đối xứng với hai tia còn lại, tạo thành một hình chữ X cân đối.

Quá trình này trực quan và chính xác hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào mắt thường qua khung ngắm hoặc màn hình LCD. Bạn chỉ cần gắn mặt nạ, hướng máy ảnh vào một ngôi sao sáng, điều chỉnh lấy nét cho đến khi thấy hình nhiễu xạ đối xứng, sau đó tháo mặt nạ ra và bắt đầu chụp.

Tại Việt Nam, có nhiều địa điểm với bầu trời đêm trong và ít ô nhiễm ánh sáng, là nơi lý tưởng để bạn sử dụng Mặt nạ Bahtinov.

Săn ảnh dải Ngân Hà (Milky Way)

Để chụp dải Ngân Hà sắc nét, các ngôi sao phải là những điểm sáng rõ ràng, không bị mờ. Mặt nạ Bahtinov đảm bảo điều này.

• Địa điểm: Các vùng núi cao như Y Tý (Lào Cai), Tà Xùa (Sơn La), hoặc các bãi biển hoang sơ như Mũi Dinh (Ninh Thuận), Phú Yên.

• Kinh nghiệm: Trước khi bố cục khung hình cuối cùng, bạn hãy hướng ống kính đến ngôi sao sáng nhất trên bầu trời. Sử dụng mặt nạ để lấy nét hoàn hảo. Sau đó, tháo mặt nạ và tiến hành chụp phơi sáng dài để ghi lại dải Ngân Hà.

Chụp vệt sao (Star Trails) và Time-lapse

Đối với các chuỗi ảnh dài như time-lapse hay star trails, việc lấy nét chính xác từ bức ảnh đầu tiên là yêu cầu bắt buộc. Một sai sót nhỏ về độ nét sẽ làm hỏng toàn bộ công sức của bạn.

• Địa điểm: Các khu vực có tiền cảnh độc đáo như Pù Luông (Thanh Hóa) với những bánh xe nước, hoặc Mù Cang Chải (Yên Bái) mùa nước đổ.

• Kinh nghiệm: Dùng Mặt nạ Bahtinov để thiết lập nét một lần duy nhất vào đầu buổi chụp. Điều này đảm bảo hàng trăm bức ảnh sau đó đều có độ nét đồng nhất, tạo ra một video time-lapse hoặc ảnh star trails mượt mà.

Việc lựa chọn Mặt nạ Bahtinov khá đơn giản. Bạn cần chọn loại có kích thước phù hợp với đường kính ngoài của ống kính tele bạn đang sử dụng. Hầu hết các nhà sản xuất đều ghi rõ đường kính hỗ trợ. Vật liệu phổ biến là acrylic hoặc kim loại nhẹ, bền và dễ mang theo.

Khi đi trekking hoặc di chuyển đến các địa điểm xa, việc bảo quản rất quan trọng. Mặt nạ có thiết kế dẹt và nhẹ. Bạn nên cất nó trong một túi đựng riêng hoặc kẹp giữa các lớp quần áo trong ba lô để tránh bị gãy hoặc trầy xước. Trọng lượng không phải là vấn đề, giúp bạn dễ dàng thêm nó vào bộ dụng cụ nhiếp ảnh của mình mà không làm tăng đáng kể khối lượng hành lý.

Tác nghiệp nhiếp ảnh đêm đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về an toàn và thiết bị.

• An toàn cá nhân: Luôn đi theo nhóm hoặc thông báo lịch trình cho người khác. Mang theo đèn pin đội đầu có chế độ ánh sáng đỏ để không làm ảnh hưởng đến khả năng nhìn trong bóng tối của mắt. Kiểm tra điều kiện thời tiết trước chuyến đi.

• Bảo vệ thiết bị: Ở những nơi có độ ẩm cao như vùng núi phía Bắc, sương có thể đọng trên ống kính. Sử dụng loa che nắng (lens hood) hoặc các thiết bị sưởi ống kính chuyên dụng để ngăn hiện tượng này. Tại các vùng biển, cần bảo vệ máy ảnh khỏi cát và hơi muối.

• Tôn trọng môi trường: Giữ im lặng, không xả rác và tuân thủ các quy định của địa phương hoặc ban quản lý khu bảo tồn. Việc tác nghiệp của bạn không được gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và cộng đồng bản địa.

Tôi có thể tự làm Mặt nạ Bahtinov không?

Bạn có thể tự in 3D hoặc cắt từ vật liệu cứng dựa trên các mẫu có sẵn trên mạng.

Mặt nạ Bahtinov có dùng được vào ban ngày không?

Không, mặt nạ này được thiết kế đặc biệt để lấy nét vào các nguồn sáng điểm như sao vào ban đêm.

Ống kính góc rộng có cần dùng Mặt nạ Bahtinov không?

Nó hiệu quả nhất với ống kính tele, còn với ống kính góc rộng, việc lấy nét vô cực thường đơn giản hơn.

Xem các loại phụ kiện nhiếp ảnh tại WeTrek.vn.