Mất năng lượng do lạnh (Cold-Induced Bonk) là gì?

Mất năng lượng do lạnh là tình trạng cơ thể cạn kiệt glycogen nhanh hơn bình thường vì phải tiêu tốn thêm calo để giữ ấm khi đạp xe trong thời tiết lạnh.

Mất năng lượng do lạnh (Cold-Induced Bonk) là gì?

Mất năng lượng do lạnh (Cold-Induced Bonk) là một hiện tượng sinh lý xảy ra khi cơ thể bạn cạn kiệt nguồn dự trữ năng lượng (glycogen) nhanh hơn trong điều kiện thời tiết lạnh. Khi nhiệt độ môi trường xuống thấp, cơ thể phải đốt cháy nhiều calo hơn để duy trì nhiệt độ lõi ổn định. Quá trình sinh nhiệt này tiêu tốn một lượng năng lượng đáng kể, khiến bạn kiệt sức nhanh hơn so với khi đạp xe trong điều kiện thời tiết bình thường, ngay cả khi bạn duy trì cùng một cường độ vận động.

Đối với người đạp xe khám phá, đặc biệt trên những cung đường đèo núi phía Bắc Việt Nam như Hà Giang hay Sapa vào mùa đông, tình trạng này rất dễ xảy ra. Bạn cảm thấy mệt mỏi đột ngột, chân tay nặng trĩu và không thể tiếp tục đạp, mặc dù đã nạp đủ năng lượng như thường lệ.

Nguyên nhân chính gây ra Mất năng lượng do lạnh

Hiểu rõ các nguyên nhân giúp bạn chủ động phòng tránh hiệu quả hơn trong các chuyến đi.

Cơ thể tiêu hao năng lượng để giữ ấm

Đây là nguyên nhân cốt lõi. Để chống lại cái lạnh, cơ thể bạn kích hoạt các cơ chế phòng vệ tự nhiên như run rẩy và co mạch. Run rẩy là những cơn co cơ không chủ ý để tạo ra nhiệt. Quá trình này đốt cháy glycogen dự trữ trong cơ bắp một cách nhanh chóng, làm cạn kiệt nguồn nhiên liệu chính cho hoạt động đạp xe của bạn.

Trang phục không phù hợp

Mặc không đủ ấm khiến cơ thể mất nhiệt nhanh, buộc phải làm việc nhiều hơn để giữ ấm. Ngược lại, mặc quá nhiều lớp quần áo không thoát khí tốt sẽ gây đổ mồ hôi. Mồ hôi làm ẩm quần áo, làm giảm khả năng cách nhiệt và khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn khi bạn dừng lại hoặc khi gió thổi qua. Cả hai trường hợp đều dẫn đến việc tiêu hao năng lượng không cần thiết.

Thiếu hụt Calo và mất nước

Trong thời tiết lạnh, nhiều người có xu hướng uống ít nước hơn vì không cảm thấy khát. Tuy nhiên, không khí lạnh và khô làm cơ thể mất nước qua hơi thở nhiều hơn. Mất nước làm giảm lưu lượng máu đến cơ bắp, ảnh hưởng đến hiệu suất và đẩy nhanh quá trình mệt mỏi. Ngoài ra, việc ngại dừng lại để ăn uống trong thời tiết lạnh cũng góp phần làm cơ thể thiếu hụt calo cần thiết để bù đắp cho năng lượng tiêu hao thêm.

Dấu hiệu nhận biết bạn đang bị Mất năng lượng do lạnh

Nhận biết sớm các dấu hiệu là chìa khóa để xử lý kịp thời và đảm bảo an toàn cho chuyến đi. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

- Cảm giác ớn lạnh hoặc run rẩy không thể kiểm soát, ngay cả khi đang vận động.
- Mệt mỏi và kiệt sức đột ngột, không tương xứng với quãng đường đã đi.
- Hiệu suất đạp giảm sút rõ rệt. Bạn cảm thấy chân nặng như chì, khó duy trì tốc độ.
- Khó tập trung, phản ứng chậm hoặc cảm thấy lú lẫn.
- Đói cồn cào hoặc ngược lại, cảm thấy buồn nôn và không muốn ăn.
- Tâm trạng thay đổi, dễ cáu kỉnh hoặc nản lòng.

Cách phòng tránh và xử lý trong các chuyến đạp xe tại Việt Nam

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng trước chuyến đi giúp bạn tránh được những rủi ro không đáng có, đặc biệt khi chinh phục các cung đường hoang dã.

Lựa chọn trang phục theo lớp (Layering)

Nguyên tắc mặc đồ nhiều lớp là phương pháp hiệu quả nhất để điều chỉnh thân nhiệt.
- Lớp nền (Base Layer): Chọn áo và quần giữ nhiệt làm từ vật liệu tổng hợp hoặc len merino có khả năng thấm hút mồ hôi tốt, giữ cho da luôn khô ráo.
- Lớp giữa (Mid Layer): Một chiếc áo nỉ (fleece) hoặc áo phao lông vũ mỏng giúp giữ lại không khí ấm quanh cơ thể.
- Lớp ngoài cùng (Outer Layer): Áo khoác chống gió và chống nước để bảo vệ bạn khỏi các yếu tố thời tiết. Lớp này cần có khả năng thoát khí để tránh tích tụ mồ hôi.
Ví dụ, khi đạp xe qua đèo Mã Pí Lèng vào một ngày mùa đông, bạn cần đủ cả ba lớp. Khi lên dốc, bạn đổ mồ hôi và có thể cởi bớt lớp giữa. Khi đổ dốc, gió lạnh sẽ làm bạn mất nhiệt nhanh, lúc này cần mặc lại đủ các lớp và kéo khóa kín.

Dinh dưỡng và bổ sung nước đầy đủ

Bạn cần nạp nhiều calo hơn bình thường khi đạp xe trong thời tiết lạnh.
- Ăn thường xuyên: Nạp các bữa ăn nhẹ giàu carbohydrate và chất béo lành mạnh sau mỗi 60-90 phút, chẳng hạn như thanh năng lượng, chuối, các loại hạt hoặc bánh quy.
- Uống nước ấm: Sử dụng bình giữ nhiệt để mang theo trà gừng, nước ấm hoặc đồ uống điện giải. Nước ấm không chỉ giúp bù nước mà còn góp phần làm ấm cơ thể từ bên trong.
- Lên kế hoạch bữa ăn: Khi đạp xe qua các vùng hẻo lánh, hãy chuẩn bị sẵn đồ ăn. Các món ăn địa phương nóng hổi tại các homestay vùng cao cũng là một lựa chọn tuyệt vời để phục hồi năng lượng.

Lên kế hoạch tuyến đường và thời gian

Nghiên cứu kỹ về tuyến đường và dự báo thời tiết. Nhiệt độ ở các vùng núi cao có thể giảm xuống rất nhanh khi mặt trời lặn hoặc khi có sương mù. Hãy lên kế hoạch kết thúc hành trình trong ngày trước khi trời tối. Khi chọn nơi lưu trú như eco-lodge hay camping, ưu tiên những nơi có che chắn gió và chuẩn bị đầy đủ dụng cụ giữ ấm cho ban đêm.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Mất năng lượng do lạnh khác gì so với hạ thân nhiệt?
Mất năng lượng do lạnh là tình trạng cạn kiệt năng lượng vì cơ thể phải làm việc nhiều hơn để giữ ấm, trong khi hạ thân nhiệt là sự sụt giảm nguy hiểm của nhiệt độ lõi cơ thể.

Tôi nên ăn gì để tránh mất năng lượng do lạnh khi đạp xe?
Bạn nên ăn các loại thực phẩm giàu carbohydrate và chất béo dễ tiêu hóa như thanh năng lượng, chuối, các loại hạt và uống nước ấm thường xuyên.

Chuẩn bị kỹ lưỡng về trang phục và dinh dưỡng là yếu tố quyết định sự thành công và an toàn cho chuyến đi của bạn. Xem các mẫu trang phục giữ nhiệt và phụ kiện đạp xe chuyên dụng tại WeTrek.vn.