Mốc đa dạng sinh học (Biodiversity Baseline) là gì?

Mốc đa dạng sinh học là dữ liệu ban đầu về hệ sinh thái tại một khu vực, giúp bạn đo lường và giảm thiểu tác động của mình khi hoạt động ngoài trời.

Mốc đa dạng sinh học là một bản ghi chi tiết về sự sống trong một khu vực cụ thể tại một thời điểm nhất định. Nó giống như một bức ảnh chụp nhanh, ghi lại số lượng và loại động thực vật, chất lượng nước, và tình trạng của hệ sinh thái trước khi có bất kỳ hoạt động nào diễn ra. Dữ liệu này trở thành điểm tham chiếu để so sánh và đánh giá những thay đổi về sau.

Đối với người tham gia hoạt động ngoài trời, hiểu về mốc đa dạng sinh học giúp bạn nhận thức được trách nhiệm của mình. Nó không phải là một thuật ngữ khoa học xa vời. Nó là công cụ để bạn biết cách bảo vệ chính những nơi bạn yêu thích khám phá. Khi bạn biết khu rừng đó có những loài cây gì, con suối đó trong lành ra sao, bạn sẽ có ý thức hơn trong việc giữ gìn chúng.

Khi bạn bước vào một khu rừng hay leo lên một ngọn núi, bạn không chỉ là một du khách. Bạn là một phần tạm thời của hệ sinh thái đó. Mọi hành động của bạn đều để lại dấu vết. Mốc đa dạng sinh học giúp cộng đồng outdoor hiểu và quản lý những dấu vết đó.

• Thiết lập một tiêu chuẩn: Dữ liệu ban đầu cho bạn biết một môi trường trong lành trông như thế nào. Đây là mục tiêu để chúng ta cùng nhau duy trì.
• Đo lường tác động: So sánh tình trạng môi trường sau các chuyến đi với mốc ban đầu giúp xác định các tác động tiêu cực, ví dụ như xói mòn đất ở lối mòn hoặc rác thải gần khu cắm trại.
• Hướng dẫn hành động có trách nhiệm: Khi biết một khu vực có loài ếch cây quý hiếm, bạn sẽ cẩn thận hơn khi đi gần các dòng suối. Khi biết một loại cây thuốc địa phương đang bị đe dọa, bạn sẽ không giẫm lên hoặc hái chúng.
• Hỗ trợ công tác bảo tồn: Dữ liệu bạn và cộng đồng thu thập được, dù đơn giản, cũng có thể giúp các ban quản lý vườn quốc gia đưa ra các quyết định bảo tồn hiệu quả hơn.

Ví dụ thực tế tại Việt Nam: Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà có một hệ sinh thái rừng thông và rêu độc đáo. Các nhà khoa học và kiểm lâm đã thiết lập mốc đa dạng sinh học cho các tuyến trekking. Họ theo dõi sự thay đổi của thảm thực vật và các loài chim đặc hữu. Nhờ đó, họ có thể điều chỉnh số lượng người tham gia trekking mỗi ngày để giảm thiểu tác động, đặc biệt trong mùa sinh sản của động vật.

Hiểu về mốc đa dạng sinh học dẫn đến hành động cụ thể. Bạn có thể góp phần bảo vệ thiên nhiên bằng cách tuân thủ các nguyên tắc sau trong mỗi chuyến đi.

Mỗi bước chân của bạn đều có thể ảnh hưởng đến môi trường. Hãy giảm thiểu tác động bằng những hành động nhỏ.

• Đi trên lối mòn có sẵn: Tránh tạo ra lối đi mới. Việc này ngăn chặn xói mòn đất và bảo vệ các loài thực vật nhỏ bé dưới chân bạn.
• Chọn nơi cắm trại phù hợp: Dựng trại trên các bề mặt bền vững như đất trống, cỏ khô, hoặc sỏi đá. Tránh các khu vực gần nguồn nước hoặc thảm thực vật mỏng manh.
• Không thay đổi môi trường: Không đào hào quanh lều, bẻ cành cây, hay di chuyển đá. Hãy để mọi thứ nguyên vẹn như lúc bạn đến.

Nguyên tắc cơ bản nhất của du lịch có trách nhiệm là "Không để lại dấu vết" (Leave No Trace). Điều này áp dụng cho mọi loại rác thải.

• Mang về mọi thứ bạn mang đi: Bao gồm cả vỏ kẹo, chai nước, và thức ăn thừa. Rác hữu cơ như vỏ chuối cũng mất rất nhiều thời gian để phân hủy và làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.
• Bảo vệ nguồn nước: Khi cần vệ sinh cá nhân hoặc rửa chén bát, hãy làm điều đó cách xa nguồn nước (sông, suối, hồ) ít nhất 60 mét. Sử dụng các loại xà phòng, dầu gội phân hủy sinh học.
• Xử lý chất thải đúng cách: Đào hố sâu ít nhất 15-20 cm để xử lý chất thải con người và lấp lại cẩn thận sau khi sử dụng.

Bạn là khách trong ngôi nhà của các sinh vật và cộng đồng địa phương.

• Quan sát từ xa: Không lại gần, trêu chọc hay cho động vật hoang dã ăn. Việc cho ăn làm chúng mất đi khả năng tìm kiếm thức ăn tự nhiên và trở nên phụ thuộc vào con người.
• Bảo quản thực phẩm cẩn thận: Cất giữ thức ăn trong các túi kín hoặc hộp chống mùi để tránh thu hút động vật đến khu cắm trại của bạn.
• Tìm hiểu và tôn trọng quy tắc: Mỗi vườn quốc gia, khu bảo tồn, hay làng bản đều có những quy định riêng về bảo vệ môi trường và văn hóa. Hãy tuân thủ chúng.

Hành trình có trách nhiệm của bạn bắt đầu ngay từ khâu lên kế hoạch.

• Phương tiện di chuyển: Ưu tiên các phương tiện công cộng hoặc đi chung xe để giảm lượng khí thải carbon.
• Lưu trú thân thiện với môi trường: Chọn các mô hình như eco-lodge, homestay của người dân địa phương, hoặc các trạm nghỉ sinh thái. Những lựa chọn này thường có tác động môi trường thấp hơn và hỗ trợ kinh tế địa phương.

Bằng cách áp dụng những hành động này, bạn không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực của mình mà còn tích cực góp phần duy trì mốc đa dạng sinh học của khu vực. Mỗi chuyến đi là một cơ hội để bạn trở thành người bảo vệ thiên nhiên. Để chuẩn bị cho chuyến đi có trách nhiệm, hãy tìm các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Làm sao tôi biết được mốc đa dạng sinh học của một khu vực?
Bạn có thể tìm thông tin từ ban quản lý vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, hoặc các tổ chức môi trường địa phương.

Hành động của tôi có thực sự ảnh hưởng đến đa dạng sinh học không?
Có, mọi hoạt động đều tạo ra tác động, nhưng bạn có thể giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực bằng các hành vi có trách nhiệm.

Tôi có thể làm gì để giúp cải thiện đa dạng sinh học?
Bạn hãy tham gia các hoạt động dọn rác, tuân thủ nguyên tắc Không để lại dấu vết, và hỗ trợ các dự án bảo tồn tại địa phương.

Xem các lựa chọn thiết bị dã ngoại bền vững tại WeTrek.vn.