Nấm phiến (Gilled Mushroom) là gì?

Nấm phiến là loại nấm có các lá mỏng giống mang cá dưới mũ nấm. Bạn thường thấy chúng khi trekking trong các khu rừng ẩm Việt Nam.

Nấm phiến (Gilled Mushroom) là gì?

Nấm phiến là một nhóm nấm lớn có đặc điểm nhận dạng chính là cấu trúc giống như những chiếc lá mỏng xếp song song bên dưới mũ nấm. Cấu trúc này được gọi là phiến nấm (gills). Các phiến này giữ vai trò quan trọng trong việc sản sinh và phát tán bào tử, giúp nấm sinh sản và phát triển.

Khi bạn đi trekking trong các khu rừng ở Việt Nam, đặc biệt là sau những cơn mưa, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp nấm phiến với đủ hình dạng, kích thước và màu sắc. Chúng mọc trên thân cây mục, trên nền đất ẩm hoặc trong các thảm lá cây. Việc nhận biết chúng là một kỹ năng quan sát thiên nhiên thú vị.

Tại sao người đi rừng cần biết về nấm phiến?

Hiểu biết về nấm phiến không chỉ làm phong phú thêm kiến thức sinh thái của bạn mà còn phục vụ hai mục đích chính khi bạn hoạt động ngoài trời.

• Thứ nhất, nó giúp bạn đánh giá được sự đa dạng sinh học và sức khỏe của hệ sinh thái nơi bạn đi qua. Sự xuất hiện của nhiều loại nấm cho thấy một môi trường trong lành với quá trình phân hủy tự nhiên diễn ra mạnh mẽ.
• Thứ hai, và quan trọng nhất, nó liên quan trực tiếp đến sự an toàn. Nhiều loài nấm phiến có độc tính cao, có thể gây nguy hiểm nếu ăn phải. Nguyên tắc vàng của người đi rừng là chỉ quan sát, không hái và tuyệt đối không ăn bất kỳ loại nấm nào bạn không chắc chắn 100% về danh tính của nó.

Cách nhận biết Nấm phiến khi trekking

Để nhận biết nấm phiến trong tự nhiên, bạn hãy chú ý đến các bộ phận đặc trưng của chúng. Quan sát kỹ giúp bạn phân biệt chúng với các loại nấm khác như nấm lỗ hay nấm san hô.

Mũ nấm (Cap)

Mũ nấm là phần dễ thấy nhất. Chúng có nhiều hình dạng khác nhau, từ hình lồi, hình phẳng, hình chuông cho đến hình phễu. Bề mặt mũ nấm cũng đa dạng, có thể trơn nhẵn, có vảy, có lông hoặc nhớt. Màu sắc của mũ nấm cũng là một yếu tố nhận dạng quan trọng, thay đổi từ trắng, nâu, vàng đến đỏ hoặc tím.

Phiến nấm (Gills)

Đây là đặc điểm xác định của nấm phiến. Bạn hãy nhẹ nhàng lật mặt dưới của mũ nấm lên để quan sát. Các phiến này trông giống như những trang sách mỏng, tỏa ra từ cuống nấm đến mép mũ. Mật độ của các phiến (dày hay thưa), cách chúng dính vào cuống nấm (dính thẳng, dính một phần hay không dính) và màu sắc của chúng đều là những chi tiết quan trọng để nhận dạng.

Cuống nấm (Stalk/Stem)

Cuống nấm là bộ phận chống đỡ mũ nấm. Bạn cần quan sát xem cuống nấm có vòng nấm (ring) hay không. Vòng nấm là phần còn sót lại của một lớp màng bảo vệ các phiến nấm khi chúng còn non. Cuống nấm có thể đặc hoặc rỗng, trơn láng hoặc có sợi.

Các địa điểm trekking tại Việt Nam lý tưởng để quan sát nấm phiến

Việt Nam với khí hậu nhiệt đới ẩm là nơi lý tưởng cho các loài nấm phát triển. Bạn có thể quan sát nấm phiến ở hầu hết các khu rừng nguyên sinh và vườn quốc gia.

• Vườn quốc gia Cúc Phương: Nơi đây có hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới điển hình. Độ ẩm cao quanh năm tạo điều kiện hoàn hảo cho nấm phiến sinh sôi, đặc biệt trên những con đường mòn xuyên rừng.
• Vườn quốc gia Ba Vì: Với thảm thực vật phong phú và nhiều tầng tán, Ba Vì là điểm đến gần Hà Nội nơi bạn có thể tìm thấy nhiều loại nấm phiến mọc trên các thân gỗ mục dọc lối đi.
• Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà: Thuộc cao nguyên Langbiang, khu rừng này có khí hậu mát mẻ và hệ sinh thái rừng thông độc đáo. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài nấm đặc hữu.
• Vườn quốc gia Cát Tiên: Rừng đất thấp ẩm ướt này là một trong những nơi có đa dạng sinh học cao nhất Việt Nam. Sau những cơn mưa, bạn sẽ thấy vô số loại nấm phiến đầy màu sắc xuất hiện.

Nguyên tắc an toàn quan trọng

Khi quan sát nấm trong tự nhiên, sự an toàn của bạn là ưu tiên hàng đầu. Luôn tuân thủ các nguyên tắc sau.

• Không bao giờ ăn nấm lạ. Việc phân biệt nấm ăn được và nấm độc đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Nhiều loại nấm độc trông rất giống nấm ăn được.
• Chụp ảnh, không hái. Hãy để nấm lại trong môi trường tự nhiên của chúng. Việc hái nấm làm gián đoạn chu trình sinh sản và ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
• Rửa tay sau khi tiếp xúc. Nếu bạn có chạm vào nấm để quan sát, hãy rửa tay sạch sẽ sau đó để tránh các rủi ro không đáng có.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tất cả nấm phiến có độc không?

Không, nhưng rất nhiều loài có độc và cực kỳ khó phân biệt nếu không có chuyên môn nên tuyệt đối không được ăn.

Mùa nào dễ thấy nấm phiến nhất ở Việt Nam?

Bạn dễ dàng tìm thấy chúng vào mùa mưa, thường từ tháng 5 đến tháng 10, khi độ ẩm trong không khí và đất tăng cao.

Để chuyến đi quan sát thiên nhiên của bạn thêm trọn vẹn, việc chuẩn bị đủ dụng cụ là rất cần thiết. Xem các sản phẩm dã ngoại chuyên dụng tại WeTrek.vn.