Hiểu đúng về Ngựa chạy mất kiểm soát (Bolting)

Ngựa chạy mất kiểm soát, hay Bolting, là một hành vi bản năng. Khi một con ngựa cảm thấy bị đe dọa, bộ não của nó sẽ kích hoạt phản ứng "chiến đấu hoặc bỏ chạy". Do là loài vật bị săn mồi trong tự nhiên, bản năng của chúng luôn ưu tiên bỏ chạy. Con ngựa sẽ đột ngột phóng đi với tốc độ tối đa, không tuân theo sự điều khiển của người cưỡi. Điều quan trọng bạn cần nhớ là con ngựa không cố ý làm hại bạn. Nó chỉ đang cố gắng cứu lấy mạng sống của chính mình khỏi một mối nguy hiểm mà nó nhận thấy.

Hành động này hoàn toàn khác với việc ngựa tỏ ra phấn khích và chạy nhanh hơn bình thường một chút. Khi bolting, con ngựa thể hiện rõ sự hoảng loạn. Mắt nó mở to, lỗ mũi phập phồng và toàn bộ cơ thể căng cứng. Nó chạy một cách mù quáng, thường không để ý đến chướng ngại vật phía trước. Hiểu được tâm lý này giúp bạn giữ bình tĩnh và xử lý tình huống hiệu quả hơn.

Nguyên nhân phổ biến gây ra Bolting trong hoạt động ngoài trời

Nhiều yếu tố trong môi trường có thể kích hoạt phản xạ bolting của ngựa, đặc biệt trong các hoạt động chuyên sâu như cưỡi ngựa đường trường hay săn bắn thể thao.

Khi cưỡi ngựa thông thường

Môi trường tại Việt Nam có nhiều yếu tố bất ngờ có thể làm ngựa hoảng sợ.

• Âm thanh đột ngột: Tiếng còi xe máy inh ỏi, tiếng chó sủa lớn, tiếng máy móc từ công trường xây dựng gần đó.
• Vật thể lạ: Một chiếc túi nilon bay trong gió, một tấm bạt che đậy phấp phới, hoặc một chiếc ô được mở bất ngờ.
• Chuyển động bất thường: Một đứa trẻ chạy vụt qua, một phương tiện di chuyển quá nhanh và quá gần.
• Đau đớn từ trang bị: Yên ngựa (saddle) không vừa vặn, dây cương (bridle) quá chật gây đau đớn cũng là một nguyên nhân phổ biến khiến ngựa hoảng loạn và bỏ chạy.

Khi tham gia săn bắn thể thao (Horseback Hunting)

Săn bắn trên lưng ngựa đặt ra những thách thức riêng. Ngay cả những con ngựa được huấn luyện tốt nhất cũng có thể bị giật mình.

• Tiếng súng: Đây là nguyên nhân rõ ràng nhất. Dù đã được huấn luyện làm quen, một tiếng nổ bất ngờ vẫn có thể kích hoạt bản năng bỏ chạy.
• Mùi hoặc hình ảnh của con mồi: Ngựa có thể cảm nhận được sự hiện diện của các loài động vật hoang dã khác trước cả bạn. Mùi hương hoặc sự xuất hiện đột ngột của con mồi có thể khiến ngựa giật mình.
• Hành động của người đi săn: Việc bạn đột ngột thay đổi trọng tâm, nâng vũ khí lên để nhắm bắn có thể bị ngựa hiểu nhầm là một tín hiệu nguy hiểm.

Kỹ năng xử lý khi ngựa Bolting

Phản ứng của bạn trong vài giây đầu tiên quyết định sự an toàn của cả hai. Giữ bình tĩnh là ưu tiên số một.

Tuyệt đối không kéo cả hai dây cương về phía sau. Hành động này sẽ gây đau đớn và khiến con ngựa càng hoảng loạn, chạy nhanh hơn. Thay vào đó, hãy thực hiện các bước sau:

• Giữ vững tư thế: Cúi người thấp xuống, bám chắc vào yên ngựa bằng đùi và chân. Điều này giúp bạn hạ thấp trọng tâm và giữ thăng bằng tốt hơn.
• Sử dụng kỹ thuật dừng bằng một dây cương (One-Rein Stop): Chọn một bên dây cương, kéo mạnh và dứt khoát về phía hông của bạn. Hành động này sẽ làm đầu ngựa quay sang một bên, buộc nó phải chạy theo một vòng tròn.
• Duy trì vòng tròn: Tiếp tục giữ dây cương để ngựa chạy theo vòng tròn ngày càng nhỏ lại. Việc chạy vòng tròn sẽ làm ngựa mất thăng bằng và buộc phải giảm tốc độ.
• Tìm nơi an toàn: Trong khi điều khiển ngựa chạy vòng tròn, hãy quan sát xung quanh để hướng nó vào một khu vực trống trải, tránh xa cây cối, hàng rào, hoặc các chướng ngại vật nguy hiểm khác.
• Trấn an ngựa: Khi ngựa đã chậm lại và dừng hẳn, hãy vỗ về và nói chuyện với nó bằng giọng điệu nhẹ nhàng để giúp nó bình tĩnh trở lại.

Cách phòng ngừa tình trạng Bolting

Phòng ngừa luôn tốt hơn xử lý sự cố. Bạn có thể giảm thiểu nguy cơ ngựa bolting bằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

• Kiểm tra trang bị: Luôn đảm bảo yên ngựa, dây cương và các phụ kiện khác vừa vặn, không gây đau đớn cho ngựa. Trang bị không phù hợp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các hành vi tiêu cực.
• Hiểu rõ ngựa của bạn: Dành thời gian tìm hiểu tính cách, những điều khiến ngựa của bạn sợ hãi. Mỗi con ngựa có một ngưỡng chịu đựng khác nhau.
• Huấn luyện giải mẫn cảm (Desensitization): Cho ngựa làm quen dần với các yếu tố có thể gây sợ hãi trong một môi trường được kiểm soát. Ví dụ, dắt ngựa đi bộ gần những nơi có tiếng ồn hoặc các vật thể lạ.
• Nâng cao kỹ năng cưỡi: Một người cưỡi có kỹ năng tốt, tư thế vững vàng và tay điều khiển mềm dẻo sẽ truyền sự tự tin cho con ngựa. Tham gia các khóa học chuyên nghiệp để cải thiện khả năng của bạn.
• Làm nóng trước khi cưỡi: Dành 10-15 phút để dắt ngựa đi bộ, chạy nước kiệu nhẹ nhàng. Điều này giúp ngựa giải tỏa năng lượng dư thừa và tập trung hơn vào buổi tập.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Bolting có phải là hành vi xấu của ngựa không?

Đáp: Không, đó là một phản ứng sinh tồn hoàn toàn tự nhiên xuất phát từ sự sợ hãi.

Hỏi: Làm thế nào để dừng một con ngựa đang bolting an toàn nhất?

Đáp: Sử dụng kỹ thuật dừng bằng một dây cương để buộc ngựa chạy thành vòng tròn và dần giảm tốc độ.

Hỏi: Tôi có nên nhảy khỏi ngựa khi nó đang bolting không?

Đáp: Không, việc nhảy xuống ở tốc độ cao cực kỳ nguy hiểm và chỉ nên là lựa chọn cuối cùng khi va chạm là không thể tránh khỏi.

Xem các loại trang bị cưỡi ngựa chuyên dụng tại WeTrek.vn.