Nhũ đá (Stalactite) là gì?

Nhũ đá (Stalactite) là gì?

Nhũ đá (Stalactite) là một dạng trầm tích hang động, hay còn gọi là thạch nhũ (speleothem). Chúng hình thành và treo trên trần của các hang động, phổ biến nhất là hang động đá vôi. Thành phần chính của nhũ đá là canxi cacbonat (CaCO3). Hình dạng của chúng thường là hình nón hoặc hình trụ, thuôn dài và nhọn ở đầu, giống như một que kem hoặc một cột băng đang rủ xuống.

Quá trình hình thành nhũ đá diễn ra cực kỳ chậm, có thể mất hàng trăm năm để dài thêm chỉ vài centimet. Mỗi nhũ đá bạn thấy trong hang động là kết quả của một quá trình địa chất kéo dài hàng nghìn, thậm chí hàng triệu năm. Chúng là những bằng chứng sống động về lịch sử phát triển của hang động và môi trường xung quanh.

Nhũ đá hình thành như thế nào?

Sự hình thành nhũ đá là một quá trình hóa học và vật lý phức tạp, bắt đầu từ những giọt nước mưa. Quá trình này gồm các bước cơ bản sau:

1. Nước mưa hấp thụ khí cacbonic (CO2) từ không khí và đất, tạo thành một dung dịch axit cacbonic (H2CO3) yếu.

2. Khi nước chứa axit này thấm qua các lớp đất và đá vôi (thành phần chính là canxi cacbonat), nó hòa tan một phần đá vôi, tạo ra dung dịch canxi bicacbonat (Ca(HCO3)2) hòa tan trong nước.

3. Nước giàu khoáng chất này di chuyển qua các khe nứt của đá và nhỏ giọt từ từ xuống từ trần hang.

4. Khi một giọt nước tiếp xúc với không khí trong hang, khí CO2 trong giọt nước sẽ thoát ra. Điều này làm thay đổi cân bằng hóa học, khiến canxi cacbonat không còn hòa tan được và kết tủa lại thành dạng rắn.

5. Một lớp canxi cacbonat cực mỏng sẽ lắng đọng lại tại điểm giọt nước treo trên trần hang. Theo thời gian, giọt nước này nối tiếp giọt nước khác, quá trình lắng đọng lặp đi lặp lại. Hàng nghìn năm trôi qua, các lớp khoáng chất tích tụ dần, dài ra và tạo thành nhũ đá.

Phân biệt Nhũ đá (Stalactite) và Măng đá (Stalagmite)

Trong hang động, bạn thường thấy hai loại cấu trúc đối xứng nhau: một mọc từ trên xuống và một mọc từ dưới lên. Việc phân biệt chúng khá đơn giản nếu bạn nắm rõ các đặc điểm cơ bản.

Nhũ đá (Stalactite)

Vị trí: Mọc từ trần hang (ceiling) xuống.

Hình dạng: Thường thon, dài và có đầu nhọn. Do được hình thành từ dòng nước nhỏ giọt, chúng có xu hướng mảnh hơn.

Mẹo nhớ: Từ "stalactite" có chữ "t" giống như một khối đá treo từ trên trần (top) xuống.

Măng đá (Stalagmite)

Vị trí: Mọc từ sàn hang (ground) lên.

Hình dạng: Thường có gốc rộng, to và tròn hơn ở đỉnh. Chúng được tạo thành từ phần khoáng chất còn lại trong giọt nước sau khi rơi xuống sàn hang.

Mẹo nhớ: Từ "stalagmite" có chữ "g" gợi nhớ đến mặt đất (ground).

Khi một nhũ đá và một măng đá phát triển đủ dài và gặp nhau, chúng sẽ hợp nhất thành một cấu trúc duy nhất gọi là cột đá (column).

Khám phá nhũ đá ở đâu tại Việt Nam?

Việt Nam có địa hình karst đa dạng, là nơi có nhiều hệ thống hang động đẹp với các khối nhũ đá kỳ vĩ. Bạn có thể chiêm ngưỡng chúng tại nhiều địa điểm nổi tiếng.

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình): Nơi đây được mệnh danh là "vương quốc hang động". Các hang động như Động Phong Nha, Động Thiên Đường và Hang Sơn Đoòng sở hữu những hệ thống nhũ đá, măng đá và cột đá khổng lồ, đa dạng về hình thù và màu sắc.

Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh): Các hang động trong lòng những hòn đảo đá vôi trên vịnh như Hang Đầu Gỗ, Động Thiên Cung là nơi bạn có thể thấy các khối nhũ đá hàng triệu năm tuổi với nhiều hình dạng độc đáo.

Quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình): Hệ thống hang động xuyên thủy ở Tam Cốc - Bích Động và Tràng An cũng có nhiều khối nhũ đá đẹp, tạo nên cảnh quan huyền ảo khi bạn đi thuyền xuyên qua.

Lưu ý khi thám hiểm hang động có nhũ đá

Nhũ đá là những di sản thiên nhiên mong manh. Để bảo vệ chúng và đảm bảo an toàn cho bản thân, bạn cần tuân thủ một số quy tắc.

Không chạm vào thạch nhũ. Dầu và chất bẩn từ tay người có thể làm thay đổi thành phần hóa học trên bề mặt, ngăn chặn hoặc làm thay đổi vĩnh viễn quá trình phát triển của chúng.

Di chuyển trên lối đi có sẵn. Việc đi lại tự do có thể làm hỏng các cấu trúc mỏng manh trên sàn hang hoặc gây nguy hiểm cho chính bạn.

Sử dụng ánh sáng hợp lý. Dùng đèn pin có độ sáng vừa phải và tránh chiếu trực tiếp vào các sinh vật sống trong hang trong thời gian dài.

Luôn tuân theo chỉ dẫn của hướng dẫn viên hoặc ban quản lý khu vực. Họ có kiến thức chuyên môn về an toàn và bảo tồn hang động.

Câu hỏi thường gặp

Nhũ đá có lớn mãi không?

Nhũ đá sẽ ngừng phát triển nếu nguồn nước cung cấp khoáng chất bị gián đoạn hoặc dòng chảy thay đổi.

Mất bao lâu để một cột đá hình thành?

Quá trình này yêu cầu hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn năm, phụ thuộc vào tốc độ nhỏ giọt và nồng độ khoáng chất trong nước.

Để chuẩn bị cho chuyến đi thám hiểm hang động sắp tới, bạn cần những thiết bị chuyên dụng và đáng tin cậy.

Xem đồ dã ngoại và leo núi tại WeTrek.vn.