Nút ma sát (Friction Hitch) là gì?

Nút ma sát (Friction Hitch) là một loại nút thắt chuyên dụng trong leo núi, dùng dây phụ trợ quấn quanh dây leo chính để tạo lực hãm khi có tải trọng.

Nút ma sát (Friction Hitch) là gì?

Nút ma sát (Friction Hitch) là một nhóm các nút thắt dây được tạo ra bằng cách quấn một sợi dây có đường kính nhỏ hơn quanh một sợi dây lớn hơn. Chức năng chính của nó là trượt tự do trên dây chủ khi không chịu tải và tự động siết chặt, tạo ra lực hãm khi có tải trọng tác động. Điều này biến nó thành một công cụ an toàn và hỗ trợ di chuyển linh hoạt trong nhiều tình huống leo núi.

Bạn cần phân biệt Nút ma sát (Friction Hitch) với các nút thắt cố định khác. Điểm đặc trưng của nó là khả năng di chuyển dọc theo sợi dây chính khi bạn đẩy nhẹ và khóa lại ngay lập tức khi bạn thả tay hoặc khi có một lực giật bất ngờ.

Nút ma sát (Friction Hitch) hoạt động như thế nào?

Nguyên lý hoạt động của Nút ma sát (Friction Hitch) dựa hoàn toàn vào lực ma sát. Khi bạn thắt nút, các vòng quấn của sợi dây phụ sẽ ôm lấy sợi dây chính.

• Khi không có tải: Các vòng quấn lỏng lẻo, cho phép bạn dễ dàng trượt nút lên hoặc xuống dọc theo dây chính.

• Khi có tải: Trọng lượng tác động lên nút sẽ kéo các vòng dây siết chặt vào nhau và ép mạnh vào dây chính. Lực ép này tạo ra một lực ma sát cực lớn, đủ để giữ nút đứng yên và chịu được tải trọng của người leo.

Lực ma sát này phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Các yếu tố bao gồm số vòng quấn, loại nút thắt bạn sử dụng, và sự chênh lệch đường kính giữa hai sợi dây. Dây phụ trợ luôn phải có đường kính nhỏ hơn dây leo chính để tạo ra độ bám hiệu quả.

Các loại Nút ma sát (Friction Hitch) phổ biến

Có nhiều biến thể của Nút ma sát (Friction Hitch), mỗi loại có ưu và nhược điểm riêng. Dưới đây là một số loại thông dụng nhất trong cộng đồng leo núi.

Nút Prusik

Đây là nút ma sát nổi tiếng và được dạy rộng rãi nhất. Nút Prusik có cấu trúc đối xứng, giúp nó bám chặt theo cả hai chiều kéo. Nó rất đáng tin cậy nhưng có thể bị siết quá chặt sau khi chịu tải lớn, gây khó khăn khi nới lỏng.

Nút Klemheist

Nút Klemheist dễ thắt và dễ nới lỏng hơn nút Prusik sau khi chịu tải. Nó hoạt động tốt nhất khi lực kéo đến từ một hướng. Bạn cũng có thể thắt nút này bằng cách sử dụng dây dẹt (webbing), điều mà nút Prusik không làm được.

Nút Bachmann

Nút Bachmann kết hợp một chiếc carabiner vào cấu trúc nút thắt. Chiếc carabiner này hoạt động như một tay cầm, giúp bạn dễ dàng đẩy nút lên trên dây. Nó cũng giúp ngăn nút bị siết quá chặt. Loại nút này phổ biến trong các tình huống cứu hộ hoặc khi cần leo lên dây một quãng dài.

Ứng dụng của Nút ma sát (Friction Hitch) trong leo núi

Nút ma sát (Friction Hitch) là một kỹ năng thiết yếu, mang lại sự an toàn và hiệu quả trong các hoạt động leo núi. Các ứng dụng thực tế của nó rất đa dạng.

• Làm backup khi đu dây xuống (Rappel/Abseil): Đây là ứng dụng quan trọng nhất. Bạn thắt một Nút ma sát (Friction Hitch) trên dây và nối vào đai an toàn. Nếu bạn mất kiểm soát thiết bị hãm, nút ma sát sẽ tự động khóa lại, ngăn bạn rơi tự do. Ví dụ, khi bạn đu dây xuống tại vách đá ở Hữu Lũng, Lạng Sơn, một nút Prusik làm backup sẽ tăng cường an toàn.

• Leo lên trên dây (Ascending a rope): Khi bạn cần leo ngược lên một sợi dây đã cố định, bạn có thể dùng hệ thống hai Nút ma sát (Friction Hitch) để di chuyển từng bước một.

• Thực hiện cứu hộ: Trong các tình huống cứu hộ đơn giản, Nút ma sát (Friction Hitch) giúp tạo ra các hệ thống kéo, cho phép bạn kéo người đồng đội lên hoặc hỗ trợ họ vượt qua một đoạn khó.

• Tự bảo hiểm khi di chuyển: Bạn có thể sử dụng nút ma sát để tự bảo hiểm trên một sợi dây cố định theo phương ngang hoặc phương thẳng đứng.

Lưu ý quan trọng khi sử dụng Nút ma sát (Friction Hitch)

An toàn là ưu tiên hàng đầu. Việc sử dụng sai Nút ma sát (Friction Hitch) có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Luôn tuân thủ các nguyên tắc sau.

• Thực hành thường xuyên: Bạn phải thành thạo việc thắt các loại nút này trong nhiều điều kiện khác nhau, kể cả khi đeo găng tay hoặc trong tình huống căng thẳng.

• Kiểm tra độ tương thích của dây: Luôn đảm bảo dây phụ trợ (cordelette) có đường kính nhỏ hơn dây leo chính, thường là khoảng 5-7mm cho dây leo 9-11mm.

• Kiểm tra nút thắt trước khi sử dụng: Trước khi đưa toàn bộ trọng lượng cơ thể vào nút, hãy kéo thử để chắc chắn rằng nó bám tốt và không bị trượt.

• Tránh làm nóng chảy dây: Ma sát tạo ra nhiệt. Tránh để nút trượt dài và nhanh trên dây chính vì nhiệt độ cao có thể làm hỏng hoặc đứt dây phụ trợ của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Nút ma sát có thay thế được thiết bị hãm chuyên dụng không?

Không, Nút ma sát (Friction Hitch) chủ yếu đóng vai trò là một công cụ dự phòng hoặc hỗ trợ cho các tình huống cụ thể, không thay thế hoàn toàn cho thiết bị hãm.

Tôi cần loại dây nào để thắt Nút ma sát?

Bạn cần một đoạn dây phụ trợ (cordelette hoặc prusik cord) chuyên dụng có đường kính nhỏ hơn đáng kể so với dây leo chính của bạn.

Xem các loại dây phụ trợ phù hợp tại WeTrek.vn.