Phát hiện & tiếp cận (Spot–Stalk Method) là gì?

Phát hiện & tiếp cận (Spot–Stalk Method) là kỹ thuật quan sát động vật hoang dã, gồm hai bước: tìm kiếm từ xa bằng ống nhòm và âm thầm di chuyển lại gần.

Phát hiện & tiếp cận (Spot–Stalk Method) là một phương pháp quan sát thực địa. Kỹ thuật này gồm hai giai đoạn chính. Đầu tiên là phát hiện (spotting), bạn sẽ dùng các thiết bị quang học như ống nhòm để quan sát một khu vực rộng lớn từ khoảng cách an toàn. Giai đoạn thứ hai là tiếp cận (stalking), bạn sẽ di chuyển một cách cẩn trọng và im lặng để đến gần đối tượng mà không bị phát hiện. Mục tiêu của phương pháp này trong các hoạt động khám phá thiên nhiên là để quan sát, chụp ảnh hoặc ghi hình động vật trong môi trường tự nhiên của chúng mà không gây xáo trộn.

Giai đoạn này quyết định sự thành công của toàn bộ quá trình. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và khả năng quan sát tỉ mỉ. Bạn sẽ chọn một vị trí có tầm nhìn bao quát, thường là trên cao hoặc tại một khoảng trống, để có thể quét một khu vực rộng lớn.

• Chọn vị trí quan sát: Bạn nên tìm một điểm cao như sườn đồi, đỉnh dốc hoặc rìa của một trảng cỏ. Vị trí này giúp bạn có tầm nhìn không bị che khuất và dễ dàng theo dõi chuyển động của động vật bên dưới. Tại Vườn Quốc gia Cát Tiên, các trảng cỏ lớn như Bàu Sấu là địa điểm lý tưởng để quan sát các loài thú lớn như bò tót hoặc nai từ xa.
• Sử dụng thiết bị phù hợp: Ống nhòm là công cụ không thể thiếu. Một chiếc ống nhòm có độ phóng đại từ 8x đến 10x là lựa chọn tốt cho hầu hết các tình huống. Nếu quan sát các loài chim hoặc động vật ở khoảng cách rất xa, ống ngắm (spotting scope) sẽ cung cấp hình ảnh rõ nét hơn.
• Kỹ năng quan sát: Bạn cần quét tầm nhìn một cách chậm rãi và có hệ thống, từ trái sang phải, từ gần ra xa. Hãy chú ý đến những chuyển động nhỏ, sự thay đổi màu sắc hoặc hình dáng bất thường so với môi trường xung quanh. Đôi khi, một chiếc tai vểnh lên hoặc một ánh mắt lóe lên trong bụi rậm là dấu hiệu đầu tiên bạn tìm thấy động vật.

Sau khi xác định được vị trí của động vật, giai đoạn tiếp cận bắt đầu. Đây là phần thử thách nhất, đòi hỏi kỹ năng di chuyển, sự am hiểu về địa hình và hành vi của loài vật. Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách mà không làm con vật hoảng sợ và bỏ chạy.

• Di chuyển chậm và ổn định: Mọi cử động của bạn phải chậm rãi và có chủ đích. Tránh các chuyển động đột ngột. Hãy bước đi nhẹ nhàng, đặt gót chân xuống trước rồi mới đến mũi chân để giảm thiểu tiếng động.
• Tận dụng địa hình: Sử dụng cây cối, tảng đá, bụi rậm làm vật che chắn. Bạn nên di chuyển từ điểm ẩn nấp này sang điểm ẩn nấp khác thay vì đi thẳng trên một đường trống trải. Khi đi trekking trong Vườn Quốc gia Cúc Phương để tìm voọc, việc nấp sau các thân cây lớn giúp bạn đến gần chúng hơn.
• Chú ý hướng gió: Động vật hoang dã có khứu giác rất nhạy. Bạn phải luôn di chuyển ngược chiều gió để mùi cơ thể không bay về phía chúng. Trước khi tiếp cận, bạn có thể kiểm tra hướng gió bằng cách tung một ít bụi đất hoặc cỏ khô lên không trung.
• Giữ im lặng tuyệt đối: Hạn chế nói chuyện. Tắt tất cả các thiết bị điện tử có thể phát ra âm thanh. Quần áo của bạn cũng nên làm từ vật liệu không gây tiếng sột soạt khi cọ xát.
• Quan sát hành vi của động vật: Liên tục theo dõi phản ứng của con vật. Nếu nó ngẩng đầu, dừng ăn hoặc tỏ ra cảnh giác, bạn phải dừng lại ngay lập tức và giữ bất động cho đến khi nó cảm thấy an toàn trở lại.

Việt Nam có nhiều hệ sinh thái đa dạng, là nơi lý tưởng để thực hành kỹ thuật này.

Ví dụ thực tế: Quan sát voọc mông trắng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, Ninh Bình. Bạn sẽ ngồi trên thuyền tre, dùng ống nhòm để quét các vách núi đá vôi (phát hiện). Khi thấy đàn voọc, người lái đò sẽ nhẹ nhàng chèo thuyền men theo các đám sậy và chân núi để đưa bạn lại gần hơn một cách im lặng (tiếp cận). Toàn bộ quá trình giúp bạn chụp được những bức ảnh đẹp mà không làm phiền đến sinh hoạt của chúng.

Một ví dụ khác là tour xem chim tại Vườn Quốc gia Ba Bể. Hướng dẫn viên sẽ đưa bạn đến các điểm quan sát ven hồ vào buổi sáng sớm. Từ đây, bạn dùng ống nhòm để tìm các loài chim nước. Sau khi phát hiện, cả nhóm sẽ đi bộ theo lối mòn nhỏ, ẩn mình sau các lùm cây để tiến lại gần bờ nước, nơi các loài chim đang kiếm ăn.

• Tăng cơ hội thành công: Kỹ thuật này giúp bạn quan sát được những loài vật nhút nhát mà bình thường rất khó tiếp cận.
• Du lịch có trách nhiệm: Bằng cách di chuyển âm thầm và giữ khoảng cách, bạn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường sống và tập tính tự nhiên của động vật.
• Nâng cao kỹ năng cá nhân: Bạn học được cách kiên nhẫn, đọc hiểu địa hình và hành vi của động vật, mang lại trải nghiệm sâu sắc hơn với thiên nhiên.
• An toàn hơn: Giữ khoảng cách và tiếp cận một cách thận trọng giúp bạn tránh được những tình huống nguy hiểm khi đối mặt với các loài thú lớn hoặc có độc.

Hỏi: Cần chuẩn bị trang bị gì khi áp dụng phương pháp này?

Đáp: Bạn cần ống nhòm, trang phục dã ngoại có màu trung tính, giày đi êm và một chiếc ba lô gọn nhẹ.

Hỏi: Kỹ thuật này có áp dụng cho xem chim (birdwatching) không?

Đáp: Có, đây là kỹ thuật nền tảng và rất hiệu quả cho hoạt động xem chim, đặc biệt với các loài nhạy cảm.

Hỏi: Làm sao để không làm động vật hoảng sợ khi tiếp cận?

Đáp: Bạn hãy di chuyển thật chậm, giữ im lặng tuyệt đối, đi ngược chiều gió và luôn tận dụng địa hình để ẩn mình.

Phương pháp Phát hiện & Tiếp cận không chỉ là một kỹ năng. Nó là một thái độ tôn trọng thiên nhiên. Bằng cách thực hành nó, bạn không chỉ có những trải nghiệm đáng nhớ mà còn góp phần bảo vệ thế giới hoang dã. Xem các loại ống nhòm chuyên dụng tại WeTrek.vn.