Phơi nhiễm tia cực tím là gì?

Phơi nhiễm tia cực tím (UV Exposure) là thuật ngữ chỉ tổng lượng bức xạ cực tím mà cơ thể bạn tiếp nhận. Bức xạ này là một dạng năng lượng vô hình đến từ mặt trời. Mức độ phơi nhiễm phụ thuộc vào hai yếu tố chính: cường độ của tia UV và tổng thời gian bạn ở dưới nắng.

Khi bạn tham gia các hoạt động ngoài trời như trekking, leo núi, hay cắm trại, cơ thể bạn sẽ tiếp xúc trực tiếp với tia UV. Việc hiểu rõ về nó là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe của bạn trên mọi hành trình.

Bức xạ UV được chia thành ba loại chính, mỗi loại có tác động khác nhau đến cơ thể:

• UVA (320-400 nm): Chiếm khoảng 95% lượng tia UV chiếu xuống trái đất. Tia UVA có khả năng xuyên sâu vào các lớp da bên trong, là nguyên nhân chính gây lão hóa da, nếp nhăn và các đốm nâu. Chúng hiện diện suốt cả ngày, kể cả khi trời nhiều mây hoặc khi bạn ở trong bóng râm.

• UVB (280-320 nm): Tác động chủ yếu lên lớp biểu bì của da, là nguyên nhân trực tiếp gây cháy nắng, đỏ rát. Cường độ tia UVB mạnh nhất vào giữa trưa, từ khoảng 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.

• UVC (100-280 nm): Đây là loại tia UV có hại nhất nhưng gần như toàn bộ đã bị tầng ozone của trái đất hấp thụ. Bạn không cần quá lo lắng về tia UVC trong các hoạt động ngoài trời thông thường.

Chỉ số UV là một thang đo quốc tế đo lường cường độ của bức xạ cực tím tại một địa điểm và thời gian cụ thể. Thang đo này thường từ 0 đến 11+, số càng cao thì nguy cơ tổn thương da và mắt càng lớn.

Việt Nam là một quốc gia nhiệt đới, nằm gần đường xích đạo. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ số UV ở nước ta thường xuyên ở mức cao đến rất cao (từ 8 đến 11+), đặc biệt trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Ngay cả trong những ngày nhiều mây, chỉ số UV vẫn có thể ở mức nguy hiểm.

Ví dụ, một người trekking cung Tà Năng - Phan Dũng vào giữa trưa tháng 4 sẽ đối mặt với chỉ số UV cực đoan. Trong khi đó, một người leo núi Fansipan vào một ngày mùa đông tháng 12 có thể gặp chỉ số UV thấp hơn, nhưng vẫn cần bảo vệ vì cường độ UV tăng lên theo độ cao.

Đối với những người yêu thích hoạt động ngoài trời, việc phơi nhiễm tia UV thường xuyên và kéo dài có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, cả ngắn hạn và dài hạn.

• Cháy nắng (Sunburn): Đây là phản ứng viêm cấp tính của da, biểu hiện qua các triệu chứng như da đỏ, nóng rát, đau và sưng. Trong trường hợp nặng, da có thể bị phồng rộp và bong tróc.

• Viêm giác mạc do ánh nắng (Photokeratitis): Tình trạng này giống như 'cháy nắng' ở mắt. Nó gây cảm giác đau, cộm như có cát trong mắt, chảy nước mắt và nhạy cảm với ánh sáng. Nguy cơ này tăng cao khi bạn hoạt động ở nơi có độ cao lớn hoặc gần các bề mặt phản chiếu mạnh như mặt nước, tuyết.

• Lão hóa da sớm: Tia UVA phá hủy collagen và elastin, các protein duy trì sự săn chắc của da. Phơi nhiễm kéo dài dẫn đến việc hình thành nếp nhăn, da chảy xệ và các đốm đồi mồi.

• Ung thư da: Đây là nguy cơ nghiêm trọng nhất. Phơi nhiễm tia UV lặp đi lặp lại là nguyên nhân hàng đầu gây ra các loại ung thư da, bao gồm cả khối u ác tính melanoma.

• Đục thủy tinh thể: Phơi nhiễm tia UV trong thời gian dài góp phần làm đục thủy tinh thể của mắt, một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm thị lực và mù lòa.

Bảo vệ bản thân khỏi tác hại của tia UV không phức tạp. Bạn chỉ cần áp dụng một cách nhất quán các biện pháp đơn giản dưới đây.

1. Sử dụng trang phục chống nắng: Chọn áo dài tay, quần dài làm từ vải có chỉ số UPF (Ultraviolet Protection Factor) từ 30 trở lên. UPF 50+ là mức bảo vệ tối ưu, có khả năng ngăn chặn hơn 98% tia UV.

2. Đội mũ rộng vành: Một chiếc mũ có vành rộng ít nhất 7.5 cm sẽ che chắn hiệu quả cho mặt, tai và cổ của bạn. Đây là những vùng da rất nhạy cảm và thường xuyên tiếp xúc với nắng.

3. Đeo kính râm chống UV: Lựa chọn kính mát có ghi rõ 'UV400' hoặc '100% UV protection'. Kính có thiết kế ôm sát khuôn mặt sẽ giúp ngăn tia UV từ các hướng khác nhau.

4. Thoa kem chống nắng: Sử dụng kem chống nắng phổ rộng (Broad Spectrum) với chỉ số SPF từ 30 trở lên. Thoa một lớp đủ dày lên tất cả các vùng da hở trước khi ra ngoài 20 phút. Thoa lại sau mỗi 2 giờ, hoặc sớm hơn nếu bạn đổ nhiều mồ hôi.

5. Lên kế hoạch di chuyển: Nếu có thể, hãy sắp xếp lịch trình để tránh hoạt động dưới nắng gắt vào khung giờ cao điểm từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Tận dụng bóng râm của cây cối bất cứ khi nào có thể để nghỉ ngơi.

Trời nhiều mây có cần chống nắng không?

Có, vì hơn 80% tia UV có thể xuyên qua các đám mây mỏng và gây hại cho da của bạn.

Chỉ số UPF trên quần áo có ý nghĩa gì?

UPF (Ultraviolet Protection Factor) đo lường mức độ vải có thể ngăn chặn bức xạ UV tiếp xúc với da, với UPF 50+ là mức bảo vệ cao nhất.

Tôi có cần bôi lại kem chống nắng khi đổ nhiều mồ hôi không?

Có, bạn nên bôi lại kem chống nắng chống nước sau mỗi 80 phút hoạt động hoặc ngay khi lau người bằng khăn.

Việc trang bị kiến thức và các biện pháp bảo vệ phù hợp giúp bạn an tâm tận hưởng mọi khoảnh khắc của chuyến đi. Chống nắng không chỉ là để giữ gìn thẩm mỹ, nó là một hành động cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài của bạn.

Xem các sản phẩm trang phục chống nắng UPF tại WeTrek.vn để chuẩn bị cho chuyến đi tiếp theo của bạn.