Tắc kê khoan (Drill Bolt) là gì?

Tắc kê khoan (Drill Bolt), hay còn gọi là bu lông nở, là một thiết bị bảo hiểm không thể thiếu trong nhiều hoạt động ngoài trời. Nó là một loại neo được lắp đặt vĩnh viễn vào đá, bê tông hoặc các cấu trúc vững chắc khác. Mục đích chính của tắc kê khoan là tạo ra một điểm neo chịu lực cao, đáng tin cậy. Bạn có thể gắn dây thừng, móc khóa carabiner hoặc các thiết bị an toàn khác vào điểm neo này. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập các tuyến đường leo núi thể thao (sport climbing), điểm ráp dây (rappel station) hoặc các điểm bảo hiểm trong thám hiểm hang động.

Tắc kê khoan thường được làm từ thép không gỉ hoặc titan để chống lại sự ăn mòn và các tác động của thời tiết. Cấu tạo cơ bản của một bộ tắc kê khoan hoàn chỉnh bao gồm ba phần chính.

• Thân bu lông (Bolt Stud): Một thanh kim loại có ren ở một đầu.
• Áo nở (Expansion Sleeve/Clip): Một bộ phận kim loại bao quanh thân bu lông. Nó sẽ nở ra khi được siết chặt.
• Đai ốc và vòng đệm (Nut and Washer): Dùng để siết chặt và ép hanger vào mặt đá.
• Móc treo (Hanger): Một tấm kim loại có lỗ để móc carabiner vào. Hanger được giữ cố định bằng bu lông.

Cơ chế hoạt động của tắc kê khoan dựa trên nguyên lý ma sát và lực chèn ép. Khi bạn siết đai ốc, nó kéo thân bu lông ra ngoài. Hành động này đẩy phần chốt nêm hoặc áo nở ép chặt vào thành của lỗ khoan. Lực ma sát tạo ra cực lớn, giữ cho toàn bộ cụm bu lông cố định chắc chắn bên trong đá. Một tắc kê khoan được lắp đặt đúng kỹ thuật trên đá tốt có thể chịu được lực lên tới 25 kN (khoảng 2.5 tấn).

Có hai loại tắc kê khoan chính được sử dụng trong các hoạt động ngoài trời.

Tắc kê nở (Expansion Bolt)

Đây là loại phổ biến nhất vì lắp đặt nhanh chóng và đơn giản. Chúng hoạt động tốt trên các loại đá cứng và đặc như đá granite. Ví dụ, các tuyến leo núi thể thao ở Hữu Lũng, Lạng Sơn chủ yếu sử dụng loại này trên đá vôi cứng. Tuy nhiên, chúng không phù hợp với đá mềm hoặc đá có nhiều lỗ rỗng vì lực nở có thể làm vỡ đá từ bên trong.

Tắc kê keo (Glue-in Bolt)

Loại này sử dụng một loại keo epoxy chuyên dụng để gắn kết thân bu lông với đá. Tắc kê keo phân bổ lực tác động đều hơn lên bề mặt đá, làm cho nó trở nên lý tưởng cho các loại đá mềm hoặc không đồng nhất. Chúng cũng có khả năng chống ăn mòn tốt hơn, phù hợp cho các khu vực ven biển như vách đá ở Cát Bà, Hải Phòng. Quá trình lắp đặt tắc kê keo phức tạp hơn và đòi hỏi thời gian để keo khô hoàn toàn trước khi sử dụng.

Tắc kê khoan là nền tảng an toàn cho cộng đồng outdoor tại Việt Nam.

• Leo núi thể thao (Sport Climbing): Hầu hết các tuyến leo núi đã được thiết lập sẵn tại các địa điểm như Hữu Lũng (Lạng Sơn), Cát Bà (Hải Phòng), và Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng) đều sử dụng hệ thống tắc kê khoan để tạo điểm bảo hiểm. Người leo chỉ cần móc quickdraw vào các hanger đã được lắp sẵn.
• Thám hiểm hang động (Caving): Tại các hang động ở Quảng Bình, các chuyên gia sử dụng tắc kê khoan để thiết lập đường đi cho các tour thám hiểm. Chúng được dùng để ráp dây xuống các hố sụt sâu hoặc vượt qua các địa hình thẳng đứng một cách an toàn.
• Đu dây vượt thác (Canyoning): Tại các địa điểm như Đà Lạt, tắc kê khoan được lắp đặt ở đỉnh thác để tạo điểm neo cho dây thừng, giúp bạn có trải nghiệm đu dây xuống thác an toàn.

An toàn của bạn phụ thuộc vào việc nhận biết và sử dụng đúng cách các điểm neo này. Luôn kiểm tra kỹ tắc kê khoan trước khi sử dụng. Tìm các dấu hiệu rỉ sét, ăn mòn, đai ốc bị lỏng, hoặc hanger bị biến dạng. Nếu bạn thấy bất kỳ dấu hiệu đáng ngờ nào, đừng sử dụng điểm neo đó. Chất lượng của đá xung quanh cũng quan trọng như chính chiếc bu lông. Tránh sử dụng các tắc kê được lắp trên đá vụn, nứt hoặc có vẻ không ổn định.

Làm sao để biết một tắc kê khoan có an toàn không?

Bạn cần kiểm tra trực quan các dấu hiệu rỉ sét, nứt vỡ trên đá, hoặc tình trạng lỏng lẻo của hanger và đai ốc.

Tắc kê khoan có tuổi thọ bao lâu?

Tuổi thọ của tắc kê phụ thuộc vào vật liệu, môi trường và chất lượng lắp đặt, có thể từ vài năm đến vài chục năm.

Ai là người lắp đặt tắc kê khoan trên các tuyến leo núi?

Những người tạo tuyến (route setter) có kinh nghiệm và được đào tạo chuyên môn sẽ lắp đặt tắc kê khoan theo các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.

Xem các loại dụng cụ leo núi và thiết bị an toàn tại WeTrek.vn.