Tham chiếu lưới (Grid Reference) là gì?

Tham chiếu lưới (Grid Reference) là một hệ thống định vị được sử dụng trên các bản đồ địa hình. Nó chia bản đồ thành một lưới các ô vuông bằng các đường kẻ ngang và dọc. Mỗi đường kẻ được gán một con số. Bằng cách kết hợp các con số của đường kẻ dọc (Easting) và đường kẻ ngang (Northing), bạn có thể xác định tọa độ của bất kỳ điểm nào trên bản đồ.

Đối với người tham gia các môn thể thao dưới nước như chèo thuyền kayak, SUP hay packrafting, tham chiếu lưới là một kỹ năng định vị thiết yếu. Nó giúp bạn lập kế hoạch lộ trình, xác định các điểm nguy hiểm, và quan trọng nhất là cung cấp vị trí chính xác cho đội cứu hộ trong trường hợp khẩn cấp, đặc biệt tại những nơi sóng điện thoại và GPS yếu như các vùng vịnh hẻo lánh hoặc các khúc sông trong rừng sâu.

Khi bạn chèo thuyền trên biển, hồ lớn hay các dòng sông phức tạp, việc biết chính xác vị trí của mình là yếu tố sống còn. Thiết bị GPS rất hữu ích nhưng có thể hết pin hoặc mất tín hiệu. Bản đồ giấy và la bàn cùng với kỹ năng đọc tham chiếu lưới là phương án dự phòng an toàn và đáng tin cậy.

Các ứng dụng chính bao gồm:

• Lập kế hoạch hành trình: Bạn có thể đánh dấu điểm xuất phát, điểm cắm trại qua đêm, các khu vực cần tránh (như bãi đá ngầm, dòng chảy xiết) và điểm kết thúc trên bản đồ giấy bằng tọa độ tham chiếu lưới.
• An toàn và cứu hộ: Nếu gặp sự cố, bạn có thể đọc tọa độ tham chiếu lưới vị trí của mình qua điện thoại vệ tinh hoặc bộ đàm cho lực lượng cứu hộ. Điều này giúp họ tìm thấy bạn nhanh hơn rất nhiều so với mô tả chung chung.
• Bảo vệ môi trường: Tham chiếu lưới giúp các nhà hoạt động môi trường và người chèo thuyền ghi nhận chính xác vị trí các khu vực nhạy cảm cần bảo vệ, ví dụ như rạn san hô mới phát hiện ở vùng biển Phú Quốc hoặc khu vực chim làm tổ ven sông tại Vườn quốc gia Tràm Chim. Bạn cũng có thể báo cáo các hoạt động gây hại cho môi trường như xả rác tại một tọa độ cụ thể.

Việc đọc tham chiếu lưới tuân theo một quy tắc đơn giản: đọc tọa độ trục ngang trước, sau đó đọc tọa độ trục dọc. Một cách nhớ phổ biến là "dọc hành lang, lên cầu thang".

Một tham chiếu lưới thường có 6 chữ số, ví dụ 123456. Ba số đầu (123) là tọa độ trục ngang (Easting) và ba số sau (456) là tọa độ trục dọc (Northing). Hai số đầu của mỗi nhóm chỉ đường kẻ lưới, số thứ ba ước tính 1/10 khoảng cách đến đường kẻ tiếp theo, giúp xác định vị trí trong một ô vuông 1km x 1km với độ chính xác đến 100m.

Ví dụ thực tế tại Việt Nam

Giả sử bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến chèo kayak khám phá các hòn đảo nhỏ trong Vịnh Lan Hạ, thuộc quần đảo Cát Bà. Bạn dùng bản đồ địa hình tỷ lệ 1:50.000.

• Điểm xuất phát của bạn tại bến Bèo có tham chiếu lưới là 452876.
• Bạn muốn đến một bãi biển hoang sơ để nghỉ trưa có tham chiếu lưới là 478892.
• Trên đường đi, bạn phát hiện một khu vực có rạn san hô đẹp nhưng dễ bị tổn thương. Bạn ghi lại tọa độ tham chiếu lưới của nó, ví dụ 465881, để chia sẻ với cộng đồng và tránh neo đậu thuyền ở đó trong những lần sau.

Bằng cách sử dụng các tọa độ này, bạn có thể vạch ra một lộ trình rõ ràng trên bản đồ, tính toán khoảng cách và thời gian chèo dự kiến, đồng thời đóng góp vào việc bảo vệ hệ sinh thái biển.

Để sử dụng hiệu quả tham chiếu lưới trong các chuyến đi dưới nước, bạn cần chuẩn bị các thiết bị sau:

• Bản đồ địa hình (Topographic Map): Chọn loại bản đồ có in sẵn lưới tọa độ, phù hợp với khu vực bạn sẽ hoạt động. Bản đồ cần được bảo quản trong túi chống nước.
• La bàn (Compass): La bàn là công cụ không thể thiếu để định hướng bản đồ và xác định phương hướng di chuyển trên mặt nước.
• Thước đo tọa độ (Romer): Một miếng nhựa trong suốt có các thang đo giúp bạn đọc tọa độ tham chiếu lưới chính xác hơn trên bản đồ.

Nhiều thiết bị GPS hiện đại cũng cho phép hiển thị tọa độ theo hệ thống tham chiếu lưới (ví dụ UTM). Việc kết hợp cả công nghệ hiện đại và kỹ năng truyền thống sẽ mang lại sự an toàn và tự tin tối đa cho bạn trên mọi vùng nước.

Tham chiếu lưới có giống tọa độ GPS không?

Không, đây là hai hệ thống định vị khác nhau nhưng đều dùng để xác định một vị trí trên Trái Đất.

Tôi có cần học tham chiếu lưới khi đã có điện thoại thông minh với GPS không?

Có, bạn nên học vì đây là kỹ năng dự phòng quan trọng khi thiết bị điện tử hết pin, hỏng hoặc mất tín hiệu.

Làm thế nào để tìm bản đồ có tham chiếu lưới cho các khu vực chèo thuyền ở Việt Nam?

Bạn có thể tìm mua tại các cửa hàng chuyên bán đồ dã ngoại hoặc từ các nguồn cung cấp bản đồ chính thống của nhà nước.