Thiết bị bảo hiểm trên băng là gì?

Thiết bị bảo hiểm trên băng (Ice Protection) là gì?

Thiết bị bảo hiểm trên băng là dụng cụ chuyên dụng như vít băng, móc băng giúp người leo núi tạo các điểm neo chắc chắn trên băng và tuyết cứng.

Tổng quan về thiết bị bảo hiểm trên băng

Thiết bị bảo hiểm trên băng, hay “ice pro”, là nhóm các dụng cụ kim loại chuyên dụng. Chức năng chính của chúng là tạo ra các điểm neo tạm thời trên bề mặt băng, tuyết cứng hoặc địa hình hỗn hợp. Người leo núi sử dụng các điểm neo này để gắn dây thừng, giúp bảo vệ bản thân khỏi những cú ngã. Đây là thành phần an toàn cốt lõi trong các hoạt động như leo băng, leo núi cao và di chuyển trên sông băng.

Không giống như leo núi đá dùng các loại móc chốt trên đá, môi trường băng đòi hỏi thiết bị hoàn toàn khác biệt. Băng có thể thay đổi tính chất theo nhiệt độ và cấu trúc. Thiết bị bảo hiểm trên băng được thiết kế để bám chắc vào các điều kiện này, từ băng cứng và đặc đến tuyết nén.

Tại sao thiết bị bảo hiểm trên băng quan trọng?

Trong môi trường núi tuyết, một cú trượt chân có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Thiết bị bảo hiểm trên băng là tuyến phòng thủ duy nhất của bạn. Nó cho phép bạn và đồng đội kết nối với nhau và với ngọn núi một cách an toàn. Khi người dẫn đầu (leader) leo lên, họ sẽ đặt các thiết bị này dọc đường đi. Sợi dây thừng luồn qua chúng sẽ giữ họ lại nếu bị ngã.

Ở Việt Nam, các hoạt động trên băng tuyết chưa phổ biến. Nhưng khi bạn tham gia các chuyến đi ở nước ngoài như chinh phục các đỉnh núi ở Nepal, Alps hay New Zealand, việc hiểu và sử dụng thành thạo thiết bị này là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo an toàn.

Các loại thiết bị bảo hiểm trên băng phổ biến

Mỗi loại thiết bị có một công dụng riêng, phù hợp với từng loại địa hình và chất lượng băng khác nhau.

Vít băng (Ice Screw)

Đây là loại thiết bị phổ biến nhất. Vít băng là một ống kim loại rỗng có ren sắc bén. Bạn sẽ xoắn nó vào băng cứng để tạo một điểm neo cực kỳ vững chắc. Phần đầu vít có một móc treo (hanger) để móc carabiner vào.

• Cấu tạo: Gồm thân ống có ren, mũi khoan sắc và móc treo.
• Vật liệu: Thường làm từ thép cho độ bền cao hoặc nhôm để giảm trọng lượng.
• Cách hoạt động: Khi bạn vặn vít vào băng, các vòng ren sẽ bám chặt, phân bổ lực tác động ra một vùng băng rộng lớn.
• Kích thước: Vít băng có nhiều độ dài khác nhau, thường từ 10cm đến 22cm. Vít dài hơn dùng cho băng xốp hoặc yếu, vít ngắn dùng cho băng mỏng.

Dụng cụ cắm tuyết (Snow Picket / Snow Fluke)

Khi bạn di chuyển trên tuyết thay vì băng cứng, vít băng sẽ không hiệu quả. Lúc này, bạn cần đến dụng cụ cắm tuyết.

• Snow Picket: Là những thanh kim loại dài (thường là nhôm), có lỗ dọc thân. Bạn đóng thẳng đứng hoặc chôn ngang trong tuyết để tạo điểm neo.
• Snow Fluke: Có hình dạng giống một chiếc mỏ neo nhỏ. Bạn chôn nó vào tuyết, và khi có lực kéo, nó sẽ tự lún sâu hơn để tăng độ bám.

Ví dụ, khi leo một sườn núi tuyết trên đường đến đỉnh Fansipan vào một ngày mùa đông hiếm hoi có tuyết dày, snow picket sẽ là công cụ tạo điểm dừng chân an toàn.

Móc băng (Ice Hook)

Móc băng không dùng để giữ những cú ngã lớn. Chúng được thiết kế để treo lên các gờ băng nhỏ, lỗ thủng hoặc mỏm băng không đủ dày để đặt vít. Người leo núi thường dùng chúng để nghỉ lấy sức, ổn định vị trí hoặc làm điểm bảo hiểm phụ trợ. Móc băng đặc biệt hữu ích trong leo hỗn hợp (mixed climbing), nơi địa hình liên tục thay đổi giữa đá và băng.

Dụng cụ tạo neo Abalakov (V-thread Tool)

Đây là một kỹ thuật nâng cao, không phải một thiết bị giữ ngã trực tiếp. Dụng cụ này giúp bạn tạo một điểm neo chỉ bằng băng và một đoạn dây phụ. Bạn dùng vít băng khoan hai lỗ giao nhau thành hình chữ V trong một khối băng lớn. Sau đó, bạn luồn một đoạn dây qua đường hầm này và buộc lại. Điểm neo tạo ra cực kỳ chắc chắn, thường được dùng để đu dây xuống (rappel).

Cách chọn thiết bị bảo hiểm trên băng phù hợp

Việc lựa chọn phụ thuộc vào mục tiêu chuyến đi của bạn.

• Leo băng thác (Waterfall ice climbing): Bạn cần một bộ vít băng đầy đủ với nhiều độ dài khác nhau, thường từ 10 đến 16 chiếc.
• Leo núi cao (Alpinism): Một bộ trang bị nhẹ hơn gồm vài chiếc vít băng, vài dụng cụ cắm tuyết và có thể cả móc băng.
• Di chuyển trên sông băng (Glacier travel): Bạn chỉ cần 2-3 chiếc vít băng để dùng trong trường hợp cứu hộ khi có người rơi xuống kẽ băng (crevasse rescue).

Luôn kiểm tra điều kiện băng trước khi đi. Băng xanh, trong và đặc là tốt nhất. Băng trắng đục hoặc có nhiều bọt khí thường yếu hơn và đòi hỏi vít dài hơn hoặc các loại neo khác.

Bảo quản thiết bị đúng cách

Thiết bị bảo hiểm trên băng là vật dụng an toàn sinh mạng. Bạn cần bảo quản chúng cẩn thận.

• Làm sạch: Lau khô thiết bị sau mỗi lần sử dụng để tránh gỉ sét.
• Giữ sắc bén: Mũi vít băng phải luôn sắc. Một chiếc vít cùn sẽ rất khó và nguy hiểm khi đặt vào băng. Hãy mài chúng bằng dụng cụ chuyên dụng khi cần.
• Kiểm tra: Trước mỗi chuyến đi, hãy kiểm tra các vết nứt, mòn hoặc hư hỏng trên tất cả thiết bị. Loại bỏ bất kỳ thiết bị nào không còn đảm bảo an toàn.
• Lưu trữ: Cất giữ thiết bị ở nơi khô ráo. Dùng nắp bảo vệ cho đầu vít băng để tránh làm hỏng các thiết bị khác.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có thể dùng thiết bị leo núi đá trên băng không?

Không, bạn phải sử dụng thiết bị được thiết kế riêng cho băng để đảm bảo an toàn.

Tôi cần bao nhiêu vít băng cho một chuyến đi?

Số lượng vít băng phụ thuộc vào độ dài và độ khó của quãng đường bạn leo.

Làm sao để học cách sử dụng thiết bị này?

Bạn nên tham gia một khóa học chuyên nghiệp từ các hướng dẫn viên được chứng nhận.

Hiểu rõ về thiết bị bảo hiểm trên băng giúp bạn chuẩn bị tốt hơn cho những hành trình đầy thử thách. Xem các thiết bị leo núi chuyên dụng tại WeTrek.vn.