Vòng belay là gì?

Vòng belay là bộ phận chắc chắn nhất trên đai leo núi, dùng để kết nối dụng cụ hãm dây và carabiner, đảm bảo an toàn cho người leo và người hãm dây.

Vòng belay là một vòng lặp bằng vải dù siêu bền, được may cố định ở mặt trước của hầu hết các loại đai leo núi hiện đại. Đây là điểm kết nối trung tâm, liên kết người leo núi với hệ thống dây thừng thông qua một carabiner khóa và một thiết bị hãm dây (belay device). Vòng belay được thiết kế và kiểm định để trở thành bộ phận chịu lực tốt nhất trên toàn bộ chiếc đai, có khả năng chịu được lực tác động từ những cú ngã đột ngột.

Nó khác với hai điểm buộc dây (tie-in points) là hai vòng lặp ở đai hông và đai chân. Bạn sẽ luồn dây leo chính qua hai điểm buộc dây đó để thực hiện nút thắt số 8. Trong khi đó, vòng belay chỉ dành riêng cho việc gắn thiết bị hãm dây hoặc thiết bị đu dây (rappel device).

Vòng belay được tạo ra từ nhiều lớp vải webbing (dây đai dẹt) xếp chồng lên nhau và được may lại bằng các đường may bartack. Bartack là kiểu may gia cố với mật độ chỉ dày đặc, tạo ra một liên kết cực kỳ bền chắc và an toàn.

Vật liệu chính để sản xuất vòng belay bao gồm:

• Nylon: Đây là vật liệu phổ biến nhất nhờ độ bền cao, khả năng chống mài mòn tốt và có độ co giãn động nhẹ. Đặc tính này giúp hấp thụ một phần lực khi có cú ngã, giảm tác động lên người leo.
• Dyneema (hoặc Spectra): Đây là một loại sợi polyethylene hiệu suất cao. Vòng belay làm từ Dyneema nhẹ hơn, mỏng hơn và ít thấm nước hơn so với nylon nhưng lại kém co giãn hơn.

Hầu hết các vòng belay trên thị trường đều được chứng nhận bởi các tổ chức an toàn như UIAA (Liên đoàn Leo núi Quốc tế) hoặc CE (Chứng nhận Châu Âu), đảm bảo khả năng chịu lực tối thiểu là 15 kN (khoảng 1.5 tấn).

Vòng belay có các chức năng cốt lõi trong leo núi, đảm bảo an toàn cho mọi hoạt động liên quan đến dây thừng.

• Hãm dây (Belaying): Chức năng quan trọng nhất. Bạn sẽ gắn thiết bị hãm dây (ví dụ như ATC hoặc Grigri) vào vòng belay bằng một carabiner khóa. Điều này cho phép bạn kiểm soát dây một cách an toàn cho người bạn leo cùng.
• Đu dây (Rappelling): Khi cần tụt xuống từ trên cao, bạn cũng sẽ gắn thiết bị đu dây vào vòng belay. Đây là điểm chịu lực chính trong suốt quá trình bạn tiếp đất.
• Neo cá nhân (Personal Anchor): Trong một số trường hợp, người leo có thể dùng vòng belay làm điểm kết nối với trạm neo thông qua một dây neo cá nhân (personal anchor system).

Sử dụng vòng belay sai cách có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Dưới đây là những lỗi phổ biến bạn cần tránh:

• Buộc dây leo trực tiếp vào vòng belay: Đây là lỗi nguy hiểm nhất. Dây leo chính phải được luồn qua hai điểm buộc dây (tie-in points) rồi mới thắt nút. Việc buộc thẳng vào vòng belay sẽ tạo ra điểm chịu lực duy nhất, làm mất đi sự phân bổ lực và giảm độ an toàn của hệ thống.
• Gắn dây daisy chain hoặc sling bằng nút thắt Girth Hitch: Việc thắt một vòng sling trực tiếp vào vòng belay (girth-hitching) sẽ tạo ra sự cọ xát và mài mòn không cần thiết. Nó cũng có thể tạo ra tải trọng ba chiều lên carabiner, làm giảm sức chịu đựng của carabiner. Luôn sử dụng một carabiner khóa riêng để kết nối.
• Sử dụng hai carabiner trên cùng một vòng belay: Điều này không làm tăng thêm độ an toàn mà còn có thể gây ra hiện tượng kẹt cổng hoặc tải chéo (cross-loading) cho carabiner, làm giảm sức mạnh của chúng. Chỉ cần một carabiner khóa là đủ.
• Không kiểm tra vòng belay định kỳ: Sau mỗi chuyến đi, ví dụ như sau một ngày leo núi đá tại Hữu Lũng, Lạng Sơn, bạn cần kiểm tra vòng belay. Hãy tìm các dấu hiệu sờn, rách, biến màu do tia UV, hoặc dính các loại hóa chất có thể làm yếu sợi vải.

Vòng belay là một phần không thể tách rời của đai leo núi. Nếu vòng belay có vấn đề, bạn phải thay cả chiếc đai. Hãy thay thế đai leo núi của bạn ngay lập tức nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Vòng belay hoặc bất kỳ bộ phận nào của đai có dấu hiệu sờn, rách, hoặc vết cắt sâu.
• Các đường may gia cố (bartack) bị bung chỉ.
• Màu sắc của đai bị phai nghiêm trọng, cho thấy sự xuống cấp do tia cực tím.
• Đai bị dính hóa chất như axit, dung môi, hoặc xăng dầu.
• Đai đã phải chịu một cú ngã rất mạnh, ngay cả khi không có hư hỏng rõ ràng.
• Đai đã quá hạn sử dụng theo khuyến nghị của nhà sản xuất (thường từ 5-10 năm kể từ ngày sản xuất, ngay cả khi không sử dụng).

Tôi có thể buộc dây leo thẳng vào vòng belay không?

Không, bạn phải luồn dây qua hai điểm buộc dây (tie-in points) để phân bổ lực chính xác.

Vòng belay chịu được lực bao nhiêu?

Hầu hết các vòng belay được chứng nhận chịu lực tối thiểu 15 kN (khoảng 1500 kg).

Sử dụng vòng belay để kéo đồ lên được không?

Không, bạn nên dùng các vòng treo dụng cụ (gear loops) ở hai bên hông đai cho việc này.

An toàn là ưu tiên hàng đầu trong leo núi. Hiểu rõ chức năng và cách sử dụng đúng vòng belay giúp bạn tự tin hơn trong mọi chuyến đi. Xem các mẫu đai leo núi chính hãng tại WeTrek.vn.