Vòng xoáy đáy (hydraulic) (Hydraulic (Hole)) là gì?

Vòng xoáy đáy (hydraulic) là một dòng nước nguy hiểm hình thành khi nước chảy qua vật cản, tạo ra một luồng tuần hoàn mạnh có thể giữ chặt người và thuyền.

Vòng xoáy đáy (hydraulic), còn gọi là lỗ (hole), là một hiện tượng nước cực kỳ nguy hiểm đối với người chèo kayak, SUP hay packrafting. Nó hình thành khi dòng nước chảy qua một vật cản nằm ngang như một tảng đá, một thân cây đổ, hoặc một con đập thấp. Khi nước đổ xuống, một phần của nó sẽ cuộn ngược trở lại về phía vật cản, tạo ra một vòng tuần hoàn liên tục. Lực cuốn của vòng xoáy này rất mạnh, đủ sức giữ chặt một người, một chiếc thuyền kayak, hoặc thậm chí cả một chiếc bè lớn.

Hiểu rõ cách một vòng xoáy đáy hình thành giúp bạn nhận biết và tránh chúng khi đang ở trên sông. Các yếu tố chính tạo ra nó bao gồm tốc độ dòng chảy và một vật cản chắn ngang. Nước chảy càng nhanh và vật cản càng đều, vòng xoáy tạo ra càng mạnh và nguy hiểm. Bạn có thể gặp chúng ở những nơi sau:

• Đập thấp (low-head dams): Đây là nguyên nhân phổ biến và nguy hiểm nhất. Các con đập này thường trông vô hại nhưng lại tạo ra những vòng xoáy đáy hoàn hảo trải dài khắp chiều rộng sông.

• Đá ngầm hoặc gờ đá: Trên các con sông có địa hình phức tạp như sông Đà ở Tây Bắc hay sông Sêrêpôk ở Tây Nguyên, các gờ đá tự nhiên tạo ra những vòng xoáy đáy bất ngờ.

• Cây đổ: Một thân cây lớn đổ ngang sông cũng hoạt động như một con đập nhỏ, tạo ra vòng xoáy phía hạ lưu.

• Công trình nhân tạo: Các gờ bê tông, cống xả nước hoặc bất kỳ cấu trúc nào thay đổi dòng chảy tự nhiên đều có khả năng hình thành vòng xoáy đáy.

Sự nguy hiểm của vòng xoáy đáy đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Chúng không chỉ đơn giản là một dòng nước mạnh. Đây là những lý do chính khiến chúng trở thành một trong những mối đe dọa lớn nhất trên sông:

• Lực cuốn không ngừng: Vòng xoáy đáy hoạt động như một cỗ máy tuần hoàn. Nó liên tục kéo bạn và thiết bị của bạn xuống dưới và đẩy ngược về phía vật cản. Việc cố gắng bơi ngược dòng là vô ích và làm bạn kiệt sức nhanh chóng.

• Nước sục khí: Nước bên trong vòng xoáy chứa đầy bọt khí, làm giảm đáng kể sức nổi. Áo phao của bạn sẽ hoạt động kém hiệu quả. Bạn sẽ khó nổi trên bề mặt và việc bơi lội trở nên cực kỳ khó khăn.

• Khó thoát ra: Một khi đã bị kẹt, rất khó để thoát ra theo phương ngang. Lực cuốn sẽ giữ bạn ở trung tâm của vòng xoáy. Nhiều người cố gắng bơi thẳng ra xa nhưng bị kéo ngược lại.

Kỹ năng quan trọng nhất của người chèo thuyền là nhận biết và tránh các mối nguy hiểm. Đối với vòng xoáy đáy, bạn cần chú ý các dấu hiệu sau đây từ xa:

• Đường nước sủi bọt: Tìm một đường nước sủi bọt trắng xóa, đồng nhất chạy ngang sông. Đây là dấu hiệu của nước đang chảy qua một vật cản chìm.

• Dòng chảy ngược: Quan sát mặt nước ngay dưới vật cản. Nếu thấy nước chảy ngược về phía vật cản, đó chính là một vòng xoáy đáy.

• Âm thanh: Lắng nghe âm thanh của dòng nước. Một vòng xoáy đáy thường tạo ra tiếng gầm hoặc tiếng nước khuấy động đều đặn, khác với tiếng chảy róc rách thông thường.

Để phòng tránh, bạn cần:

• Trinh sát trước: Nếu bạn không chắc chắn về đoạn sông phía trước, hãy cập bờ và đi bộ kiểm tra. Đừng bao giờ chèo vào một khúc cua hoặc một con dốc mà bạn không nhìn thấy rõ phía sau.

• Tìm đường an toàn: Luôn tìm một tuyến đường rõ ràng để tránh xa khu vực nghi ngờ. Đôi khi lựa chọn tốt nhất là mang thuyền đi bộ qua đoạn nguy hiểm.

• Đi cùng người có kinh nghiệm: Khi khám phá các tuyến sông mới, đặc biệt là ở những nơi như Hà Giang hay Quảng Bình, hãy đi cùng hướng dẫn viên địa phương hoặc những người chèo có kinh nghiệm đọc dòng nước.

Dù đã chuẩn bị kỹ, tai nạn vẫn có thể xảy ra. Nếu bạn không may bị kẹt trong một vòng xoáy đáy, hãy tuân thủ các nguyên tắc sinh tồn sau:

• Giữ bình tĩnh: Hoảng loạn sẽ làm bạn tốn oxy và năng lượng. Hãy cố gắng giữ bình tĩnh để suy nghĩ.

• Không chống lại dòng chảy: Đừng cố bơi ngược dòng ra khỏi vòng xoáy. Hãy cuộn tròn cơ thể, giữ đầu gối gần ngực để bảo vệ bản thân khỏi va đập.

• Lặn sâu và bơi sang hai bên: Dòng chảy ngược thường mạnh nhất ở trên bề mặt. Hãy cố gắng lặn xuống sâu hơn, nơi dòng nước có xu hướng chảy xuôi. Từ đó, hãy bơi về hai bên mép của vòng xoáy, nơi lực cuốn yếu hơn.

Đối với người cứu hộ trên bờ, tuyệt đối không được nhảy xuống nước. Hãy sử dụng dây cứu hộ hoặc phao để ném cho nạn nhân từ một vị trí an toàn.

Việc hiểu về các hiện tượng tự nhiên như vòng xoáy đáy cũng là một phần của việc trở thành người chơi thể thao ngoài trời có trách nhiệm. Khi bạn tôn trọng sức mạnh của thiên nhiên, bạn cũng sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ nó. Khi tham gia các hoạt động chèo thuyền ở những khu vực như Vịnh Hạ Long hay các vườn quốc gia, hãy:

• Tuân thủ nguyên tắc Không để lại dấu vết (Leave No Trace).

• Tránh các khu vực sinh sản của cá hoặc các rạn san hô nhạy cảm.

• Không làm phiền động vật hoang dã dưới nước và ven bờ.

Hiểu biết về dòng nước không chỉ giúp bạn an toàn mà còn giúp bạn giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái mỏng manh mà bạn đang khám phá.

Vòng xoáy đáy và xoáy nước (whirlpool) có giống nhau không?
Không, vòng xoáy đáy cuốn nước theo chiều ngang và giữ bạn tại chỗ, còn xoáy nước kéo bạn xuống theo hình xoắn ốc.

Mọi vòng xoáy đáy đều nguy hiểm chết người?
Không phải tất cả nhưng bạn phải luôn coi chúng là mối nguy hiểm tiềm tàng và chủ động tránh xa.

Làm sao để học kỹ năng an toàn trên sông?
Bạn nên tham gia các khóa học chuyên nghiệp về cứu hộ sông và chèo thuyền cấp tốc để trang bị kiến thức.

An toàn là trên hết khi tham gia các môn thể thao dưới nước. Xem các mẫu áo phao và thiết bị an toàn tại WeTrek.vn.