Xác nhận loài (Species Validation) là gì?

Xác nhận loài (Species Validation) là quá trình nhận dạng, ghi nhận các loài động thực vật bạn gặp trong tự nhiên để góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

Trong nghiên cứu khoa học, Xác nhận loài (Species Validation) là quy trình phức tạp để xác định một sinh vật có phải là loài mới hay không. Tuy nhiên, đối với cộng đồng yêu thích hoạt động ngoài trời, thuật ngữ này mang một ý nghĩa gần gũi và thực tế hơn. Nó là hành động nhận biết và ghi nhận các loài động thực vật bạn gặp trên hành trình, từ đó nâng cao ý thức và hành động bảo tồn thiên nhiên.

Việc này không đòi hỏi bạn phải là một nhà sinh vật học. Nó đơn giản là sự quan sát có chủ đích, tìm hiểu về môi trường xung quanh và hành xử một cách có trách nhiệm. Khi bạn biết tên một loài cây, một loài chim hay dấu vết của một loài thú, bạn sẽ có xu hướng muốn bảo vệ chúng và môi trường sống của chúng hơn.

Việc nhận biết các loài sinh vật giúp bạn hiểu sâu hơn về hệ sinh thái nơi bạn đặt chân đến. Sự hiểu biết này là nền tảng cho các hành động bảo tồn thiết thực, biến mỗi chuyến đi của bạn thành một cơ hội đóng góp tích cực cho môi trường.

Khi bạn nhận ra một khu vực là nơi sinh sống của các loài nhạy cảm, bạn sẽ tự động điều chỉnh hành vi của mình. Bạn sẽ giữ im lặng hơn, di chuyển cẩn thận hơn và tránh xa các khu vực làm tổ hoặc kiếm ăn của chúng.

Ví dụ, khi trekking tại bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng, việc nhận biết được Voọc chà vá chân nâu giúp bạn hiểu tầm quan trọng của việc giữ khoảng cách, không cho chúng ăn và không gây tiếng ồn lớn. Hành động này trực tiếp bảo vệ một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới.

Hiểu biết về thảm thực vật giúp bạn tránh giẫm đạp lên các loài cây non hoặc các loài quý hiếm. Bạn sẽ có ý thức hơn trong việc tuân thủ các nguyên tắc Leave No Trace (Không để lại dấu vết).

• Đi đúng đường mòn: Việc này ngăn chặn xói mòn đất và bảo vệ các hệ rễ thực vật mỏng manh.
• Cắm trại đúng nơi quy định: Tránh dựng lều trên các bãi cỏ non hoặc khu vực có hệ thực vật nhạy cảm.
• Không hái hoa, bẻ cành: Mỗi loài thực vật đều là một phần của chuỗi thức ăn và hệ sinh thái. Việc loại bỏ chúng có thể gây ra những ảnh hưởng không lường trước.

Mỗi vườn quốc gia hay khu bảo tồn thiên nhiên đều có những quy định riêng dựa trên các loài đặc hữu cần được bảo vệ. Ví dụ, Vườn quốc gia Cúc Phương có các chương trình bảo tồn linh trưởng và tê tê. Việc bạn nhận biết được tầm quan trọng của các loài này sẽ giúp bạn tuân thủ nghiêm ngặt hơn các quy định như không tự ý đi vào các khu vực cấm hoặc không sử dụng flycam.

Để việc nhận biết các loài sinh vật thực sự góp phần vào công tác bảo tồn, bạn cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản trong suốt chuyến đi của mình.

Nguyên tắc vàng là giữ một khoảng cách an toàn. Sử dụng ống nhòm hoặc ống kính tele để quan sát động vật từ xa. Đừng cố gắng chạm vào, cho ăn hay đuổi theo chúng. Việc cho động vật hoang dã ăn làm thay đổi tập tính tự nhiên và khiến chúng phụ thuộc vào con người.

Nguồn nước trong tự nhiên là môi trường sống của nhiều loài thủy sinh và là nơi uống nước của động vật trên cạn. Khi cắm trại, hãy dựng trại cách xa nguồn nước ít nhất 60 mét. Khi cần vệ sinh cá nhân hoặc rửa dụng cụ, hãy lấy nước và di chuyển ra xa bờ suối, sử dụng các sản phẩm xà phòng, dầu gội phân hủy sinh học để tránh làm ô nhiễm.

Nhiều cộng đồng địa phương, đặc biệt là các dân tộc thiểu số, có những quy tắc và niềm tin gắn liền với việc bảo vệ rừng, núi và các loài vật. Ví dụ, một số khu rừng được xem là rừng thiêng. Hãy tìm hiểu và tôn trọng các quy tắc này. Họ chính là những người bảo vệ thiên nhiên hiệu quả nhất nhờ vào tri thức bản địa được truyền qua nhiều thế hệ.

Hãy ưu tiên các hình thức lưu trú bền vững như eco-lodge, homestay của người dân địa phương, hoặc các trạm kiểm lâm. Những nơi này thường được xây dựng hài hòa với thiên nhiên, sử dụng tài nguyên một cách có trách nhiệm và mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho cộng đồng, khuyến khích họ cùng tham gia bảo tồn.

Làm sao để nhận dạng các loài khi đi trekking?

Bạn có thể sử dụng sách hướng dẫn về chim, cây rừng của Việt Nam hoặc các ứng dụng nhận dạng thực vật và động vật trên điện thoại thông minh.

Nguyên tắc quan trọng nhất khi gặp động vật hoang dã là gì?

Nguyên tắc quan trọng nhất là giữ khoảng cách an toàn, không tương tác và không cho chúng ăn.

Việc chụp ảnh có gây hại cho động vật không?

Chụp ảnh không gây hại nếu bạn không sử dụng đèn flash và giữ khoảng cách đủ xa để không làm con vật hoảng sợ.

Mỗi hành động nhận biết và tôn trọng tự nhiên của bạn đều góp phần tạo nên một cộng đồng dã ngoại văn minh và có trách nhiệm. Để chuẩn bị cho những chuyến đi khám phá và bảo tồn, hãy trang bị đầy đủ các vật dụng cần thiết.

Xem các thiết bị dã ngoại cần thiết tại WeTrek.vn.